سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 14 صفحه 153

اضافه به نفس انسانی دارد«بما انّه صفه من صفات النفس». نفس انسان دارای اوصاف گوناگونی است. شک و ظن هم همین طور است. نفس انسان گاهی یقین دارد، یعنی صفت یقین گاهی قائم به نفس انسان است، گاهی صفت ظن، قائم به نفس انسان است، گاهی صفت شک، قائم به نفس انسان است، گاهی هم اوصاف دیگری مثل اینکه انسان عالم بشود، انسان جاهل باشد، انسان حزن پیدا بکند، و امثال ذلک، صفات نفسانیه فراوان است. پس یقین یک اضافه ای به نفس انسانی دارد و در این رابطه، آنچه که مطرح است، انسان و نفس انسان و صفات قائمۀ به نفس انسان است. یک اضافه ای هم به خارج دارد، یک اضافه ای به متیقن دارد. این که خارج می گوییم، نه مقصود وجود خارجی است بلکه خارج از دایرۀ نفس.

اگر شما بگویید: «انّی علی یقین» از شما می پرسند: یقین به چه؟ پس معلوم می شود یک متعلقی در آن وجود دارد، ظن هم همین طور است. «انی علی ظنّ» سؤال می شود:

ظنّ به چه؟ «انّی علی شک» سؤال می شود: شک در چه؟ همان طوری که یقین به متعلق خودش اضافه ای دارد، ظن و شک هم به متعلق خودش اضافه ای دارد. از این اوصاف ثلاثه در«لا تنقض الیقین بالشک» یقین طرف مقابل شک واقع شده است.

عدم تفاوت میان اوصاف ذات الاضافه نسبت به ارتباطشان به نفس

این اوصاف را اگر در رابطۀ با نفس ملاحظه کنیم، آیا از نظر استحکام و عدم استحکام، بینشان فرق هست؟ یعنی آدمی که دارای صفت یقین است، بما اینکه این یقین قائم به نفس اوست، از این نظر، از استحکام برخوردار است و آدمی که دارای صفت شک است، از یک حالت غیر استحکامی برخوردار است؟ می گوییم: استحکام و عدم استحکام را در رابطۀ با نفس انسانی از چه نظر شما ملاحظه می کنید؟ آیا می خواهید بگویید: پایه های یقین مستحکمتر از پایه های شک است؟ یعنی می خواهید بگویید: یقین وقتی تحقق پیدا کرد دیر زائل می شود، اما اگر شک تحقق پیدا کرد، زود زائل می شود؟ او دارای یک مبادی و پایه های قوی و مستحکم است و این دارای یک مبادی و پایه های غیر مستحکم؟

اگر این را بخواهید بگویید، از نظر اضافه اش به نفس انسانی چه بسا مطلب عکس باشد. ما می بینیم در خارج، افرادی هستند که به قدری زود باورند که یک جمله ای که از