سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 14 صفحه 17

تعریف استصحاب را عبارت از نفس ملازمۀ بین کون سابق و کون لاحق قرار بدهیم.

کلام آخوند(ره) درباره تفاوت تعاریف استصحاب طبق مبانی مختلف

برای اینکه این مطلبی که ما عرض کردیم باور کردنش برای شما سنگین نباشد که چطور استصحاب روی مبانی مختلفه، تعریف مختلف پیدا می کند، تصادفا مرحوم محقق خراسانی در حاشیۀ بر رسائل، همین مطلب را عنوان کرده اند، منتها به صورت دیگری. ایشان می فرماید: روی مبانی مختلفه، ما نمی توانیم یک تعریف جامعی برای استصحاب بکنیم. تعریف ایشان این است: اگر استصحاب از باب روایات حجّت است، یعنی اصل عملی است باید استصحاب را این جوری تعریف بکنیم، بگوییم: «حکم الشارع ببقاء ما لم یعلم ارتفاعه» و اگر استصحاب را از باب مظنّه و طریقیت حجّت بدانیم، باید در تعریف استصحاب بگوییم: «الاستصحاب هو الظنّ بالبقاء» و اگر استصحاب را از باب بنای عقلا معتبر بدانیم، باید بگوییم: استصحاب التزام عقلا است در مقام عمل به بقاء آن چیزی که کان فی السابق.

پس ایشان هم این را به صراحت می فرمایند و لو اینکه بعضی از تعبیراتشان به نظر ما درست نیست که از حرفهایی که عرض کردیم روشن می شود لکن ایشان هم در این جهت، همین نظر را تأیید می کنند که تعریف استصحاب، نمی تواند یک تعریف واحدی باشد و با تمام مبانی هم قابل انطباق باشد هم با اصل عملی و هم با اماره و هم به قول ایشان با التزام و بنای عقلا، و به تعبیر ما آن احتمالات دیگر بلکه هر مبنایی نیاز به یک تعریف خاصی دارد، و تحقیقش به همین صورتی بود که ملاحظه فرمودید.

پرسش:

1 - تعریف شیخ انصاری(ره) را درباره استصحاب توضیح دهید.

2 - علت تناسب تعریف شیخ درباره استصحاب با اماریت استصحاب چیست؟

3 - تعریف استصحاب طبق مشابهت آن با قاعده احتیاط چیست؟

4 - معنای استصحاب را طبق اینکه حکم عقلی غیر مستقل باشد بیان کنید.

5 - کلام مرحوم آخوند(ره) را درباره تفاوت تعاریف استصحاب طبق مبانی مختلف بنویسید.