سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 14 صفحه 176

مطلب سومی که از این روایت استفاده می کنیم و دیروز در این رابطه، بحث شد، این است که ما استصحاب را از راه بنای عقلا حجت نمی دانیم، برای اینکه آن چیزی که بنای عقلا بر آن است، غیر از آن چیزی است که روایت زراره دلالت بر آن می کند. بنای عقلا در مواردی است که وثوق و اطمینان به بقا در کار باشد و ملاک و مناط هم همین وثوق و اطمینان است. اما ظاهر روایت زراره این است که مسألۀ وثوق و اطمینان، مطرح نیست بلکه مسألۀ یقین به حالت سابقه و شک در حالت لاحقه مطرح است. تمام حیثیت مورد نظر در باب استصحاب، این است، چه وثوق و اطمینانی در کار باشد، یا اینکه در کار نباشد، مخصوصا با توجه به اینکه ما در باب شک در مقتضی هم استصحاب را حجت می دانیم.

پس اگر کسی بخواهد استصحاب را از راه بنای عقلا حجّت بداند، این غیر از آن چیزی است که مفاد روایت«لا تنقض» است، غیر از آن چیزی است که صحیحۀ زراره بر آن دلالت می کند. برحسب روایت، ما یک عنوان دیگری داریم و یک مناط دیگری مطرح است، غیر از بنای عقلا.

(سؤال... و پاسخ استاد): بنای عقلا روی ملاک وثوق و اطمینان محدود است، اما دائرۀ استصحاب در شرع روی ملاک یقین و شک است و اوسع از دائرۀ بنای عقلا است.

بررسی حجیّت استصحاب از نظر اماریت یا اصل عملی بودن

آیا از روایت«لا تنقض» استفاده می کنیم که استصحاب به عنوان یک اصل عملی شرعی مطرح است یا به عنوان یک امارۀ مجعولۀ شرعیه مطرح است؟ حالا که بنای عقلا را کنار گذاشتیم، حالا که ملاک را در«لا تنقض» یک ملاک دیگری قرار دادیم، آیا در اینجا«لا تنقض الیقین بالشک» استصحاب را به عنوان یک اصل عملی شرعی مطرح می کند؟ یا به عنوان یک امارۀ شرعیّه مطرح می کند؟

با توجه به آن نکته ای که عرض کردیم که در استصحاب یک یقین به حالت سابقه مطرح است و در مقابل هم شک در حالت لاحقه، اینجا می خواهیم ببینیم چه چیزی اماریت دارد؟ چه چیزی می تواند کاشفیّت داشته باشد و لو به کشف ناقص؟ چه چیزی می تواند حکایت از واقع بکند؟ آیا یقین به حالت سابقه، کاشفیّتی نسبت به جریان فعلی دارد؟ آیا شک فعلی متعلق به حالت فعلی، اماریّت و کاشفیّت دارد؟ آیا در مسبوقیّت