سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 14 صفحه 19

جمعه در زمان حضور واجب بود، مکلف در زمان غیبت هم نماز جمعه بخواند. این خواندن نماز جمعه، ابقاء و ادامۀ عملی آن چیزی است که در زمان حضور بوده است.

احتمال دوم این است که مقصود از ابقاء، حکم به بقاء ما کان باشد، و در رابطۀ با حاکم باشد، مثل حکم الشارع ببقاء ما کان.

اگر ما استصحاب را یکی از این دو معنا گرفتیم، و از طرف دیگر بگوییم: «وقع النزاع فی حجّیه الاستصحاب» آیا حجّیت با این دو احتمال سازگار است؟ حجّیت با«ابقاء ما کان» ملائمت دارد؟ یعنی ما در باب استصحاب می خواهیم عمل مکلف را حجّت قرار بدهیم و بگوییم: اگر مکلف نماز جمعه را ادامه عملی داد، این ادامۀ عملی مکلف حجه؟ درست است که ما اینطور بحث بکنیم که ابقاء عملی را به لحاظ حجّیت مورد نزاع قرار بدهیم؟ آنوقت باید به این صورت تعبیر بشود که عمل مکلف و خواندن مکلف نماز جمعه را«فی عصر الغیبه، هل هو حجّه أم لا»؟ اگر اینجوری تعبیر کردیم آیا این تعبیر صحیح است؟

اگر آن احتمال را بگیریم و ابقاء را ابقاء حکمی قرار بدهیم، نه ابقاء عملی آیا درست است که اینجوری بحث بکنیم که مثلا مهمترین و بهترین راه این است که شارع حکم به بقاء کرده باشد، آیا«حکم الشارع بالبقاء حجّه أم لا؟» اگر اینجوری تعبیر کردیم: «حکم الشارع ببقاء ما کان هل هو حجه ام لا»؟ نزاع را در این قرار می دهیم که یک حکم شرعی به بقاء داریم و می دانیم که شارع حکم به بقاء کرده است، آنوقت نزاع می کنیم در اینکه این حکم شارع به بقاء حجت است یا نه؟

حکم عقلی گرفتن استصحاب و نزاع در حجیت آن

همین طور اگر فرضا حکم عقل بگیرید: «حکم العقل بالبقاء هل هو حجّه أم لا»؟ اگر در باب استصحاب بحث کنیم که حکم عقل حجّیت دارد یا ندارد، آیا این نزاع در باب استصحاب است؟ یا اینکه اگر کلمۀ حجّیت و عنوان حجّیت را مطرح کردیم، دیگر نمی توانیم استصحاب را عبارت از«ابقاء ما کان» بگیریم بلکه یا باید استصحاب به عنوان طریقیت باشد، همان طوری که بحث می کنید که«خبر الواحد حجه أم لا»؟ اینجا هم بحث بکنید«الیقین الملحوق بالشک هل هی حجّه أم لا»؟ آنوقت درست است. یقینی که به دنبالش شک آمده است، آیا در رابطۀ با بقاء، این یقین حجّیت دارد یا ندارد؟ یقین را اگر