سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 14 صفحه 195

اینکه به یک طرفی اصابه کرده است، وظیفۀ غسلی من چیست؟ آنجا سؤال از صحّت نماز«مع عدم الغسل» است، اینجا سؤال از وظیفۀ غسل است که چه مقدار باید تطهیر بشود؟

در حقیقت امام یک نفی و اثباتی داشتند: نفی، این بود که لازم نیست که همۀ لباس شستشو بشود، اثباتشان هم این بود که همۀ آن ناحیۀ که یقین کردی به اصابۀ آن ناحیه، باید شستشو بشود. اگر مثلا طرف راست عبا است، تمام طرف راست عبا با اینکه موضع ملاقات شاید یک مقدار بسیاری کمی است لکن چون علم اجمالی در کار است، باید تمام این ناحیۀ راست، شستشو بشود. پس اینجا سؤال از وظیفۀ غسل است، آنجا سؤال از صحّت صلاه مع عدم الغسل است که امام در جواب فرمود: «فاغسله و تعید الصلاه».

سؤال زراره نسبت به عدم لزوم فحص در شبهات موضوعیه

سؤال دیگر زراره این است: «فهل علیّ ان شککت فی انّه اصاب شیء» که این «اصاب شیء» از نظر ادبی، غلط است باید«اصابه» باشد. (من به وسایل نگاه نکردم) «هل علیّ إن شککت فی أنّه اصابه شیء أن أنظر فیه؟» این در حقیقت یکی از ادله ای است که فحص را در شبهات موضوعیّه، لازم نمی داند، به خلاف شبهات حکمیه. این سؤال با جوابی که امام می دهند، دلیل خوبی است بر این مطلب زیرا می گوید: من اگر احتمال دادم که لباسم نجس شده است، آیا واجب است کنجکاوی و بررسی بکنم و ببینم که نجس شده یا نشده است؟ فحص و بررسی لازم است، نگاه کردن لازم است؟ «قال:

لا» فرمودند: نه، لازم نیست، «و لکنک انّما ترید أن تذهب الشک الذی وقع فی نفسک» از نظر حکم شرعی، بررسی لزوم ندارد، امّا گاهی دلت می خواهد از شک بیرون بیایی، بخواهی بررسی بکنی، مسأله ای نیست امّا از نظر وظیفۀ شرعی، هیچ گونه مسؤولیتی در نظر و بررسی نداری.

پس سؤال این بود: «ان شککت فی انّه اصابه شیء فهل علّی أن انظر فیه؟» تفحص بکنم و بررسی بکنم تا یک طرف برای من مشخص بشود، یا نجاست و یا عدم نجاست؟ «قال: لا»، نه بر تو لازم نیست. این دلیل بر این است که در شبهۀ موضوعیه، فحص لازم نیست«و لکنّک انّما ترید ان تذهب الشک الذی وقع فی نفسک» اما دلت می خواهد آن شکی که در قلب تو وارد شده، آنرا به یک طرف از اثبات یا نفی تبدیل بکنی، آن دیگر