سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 14 صفحه 205

اعاده واقع بشود، هیچ مناسبتی بین این علّت و بین عدم اعاده نخواهد بود.

به روایت که مراجعه می کنیم، می بینیم تصادفا روایت، استصحاب را علت برای عدم اعاده قرار داده است برای اینکه امام فرمود: «لا تعید». زراره گفت: «لم ذلک» برای چه من اعاده نکنم؟ برای چه در اینجا حکم به اعاده پیاده نمی شود؟ امام در جواب فرمود:

«لانّک» استصحاب طهارت داری. استصحاب طهارت را علت برای عدم اعاده قرار داده است در حالی که ما نمی فهمیم که چه طور استصحاب طهارت می تواند علت برای عدم اعاده واقع بشود؟ این اشکال به همین فقرۀ اولی اختصاص دارد که استصحاب را دلیل بر عدم اعاده قرار داده است.

عدم موضوع بودن اعاده برای حکم شرعی

در اینجا جواب از خودش دقیق تر است. قبل از آن که جواب را ذکر بکنیم، باید یک مقدمه ای دربارۀ اینجا و جاهای مشابه بیان بشود و آن مقدمه این است: آیا خود عنوان اعاده نفیا و اثباتا می تواند موضوع حکم شرعی واقع بشود که شارع در یک جا اعاده را واجب بکند و در یک جا اعاده را غیر واجب قرار بدهد؟ آیا عنوان اعاده مثل عناوین دیگر است که شارع می تواند بعضی از عناوین را واجب بکند و بعضی را غیر واجب بکند؟ آیا عنوان اعاده هم این طور است یا اینکه اعاده نمی تواند به عنوان اعاده، یک حکم شرعی وجوبی، یا عدم وجوبی داشته باشد برای اینکه اعاده، در جایی استعمال می شود که مکلّف یک عملی را به عنوان مأموربه در خارج، انجام داده است که این عمل گاهی مطابق با مأموربه است و گاهی مخالف با مأموربه است. اگر ما نماز خواندیم و احساس کردیم که نماز ما مطابقت با مأموربه شرعی ندارد، آیا شارع، علاوه بر«اقیموا الصلاه»، یک حکم دیگری به نام«وجوب اعاده الصلاه» در این جا دارد؟ یا اینکه حاکم به وجوب اعاده، خواه ناخواه، خود عقل خواهد بود برای اینکه عقل اگر ببیند که عمل شما با مأموربه شارع مطابقت دارد حکم می کند«بانّه لا یجب علیک الاعاده» و اگر دید که این عمل مخالفت دارد، حکم می کند به وجوب اعاده و جا برای حکم شرعی و وجوب شرعی اعاده به هیچ وجه نیست.

اگر بگویید: پس چرا کلمۀ اعاده در کلام شارع استعمال شده؟ چرا ما در این روایت، بعضی از جاها«یعید الصلاه» می بینیم، در بعضی از مواردش«لا یعید الصلاه» می بینیم؟