سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 14 صفحه 211

می خواهد ما را متنبه بکند به اینکه شما خیال نکنید که طهارت واقعیۀ ثوب در نماز اعتبار دارد، بلکه آنچه در نماز، معتبر است، طهارت الثوب است، «اعم من ان تکون طهاره واقعیه، أو طهاره استصحابیه» کما اینکه وقتی که قاعدۀ طهارت که یکی از قواعد فقهیه است مثل«کل شیء طاهر حتی تعلم انّه قذر» را در مقابل ادله اشتراط صلاه به طهارت ثوب قرار می دهیم، آن هم یک چنین حکومتی دارد، آن هم یک چنین تفسیر و تبیینی نسبت به ادلۀ اولیه دارد و الاّ اگر این جهت در«کل شیء طاهر» وجود نداشته باشد، معنایش این است که یک دایرۀ محدودی را دلالت کند.

وقتی که«کل شیء طاهر» را پیش دلیل«یشترط فی الصلاه طهاره الثوب» می گذاریم و این دو را با هم تلفیق می کنیم و با هم می سنجیم، لازمه سنجش دلیل قاعدۀ طهارت با ادلۀ اولیه، این است که در دلالت آنها توسعه می دهد یعنی«کل شیء طاهر» تبیین می کند و توضیح می دهد که آن طهارت معتبرۀ در نماز، «لیست منحصره بالطهاره الواقعیه» بلکه اگر از راه قاعده طهارت هم طهارت ثوب ثابت شد، این هم یکفی در اینکه مأموربه در خارج کاملا واقع شده باشد.

پس همان طوری که قاعدۀ طهارت در رابطۀ با ادلۀ اولیه، یک چنین مفاد و مدلولی دارد و ما با توجه به قاعدۀ طهارت، پیش خودمان و عقلمان حکم به عدم وجوب اعاده می کنیم، استصحاب طهارت هم در این روایت همین نقش را دارد، یعنی در حقیقت امام برای عدم الاعاده بما هو عدم الاعاده تعلیل می کند، چون حکمی نداشته است که او را تعلیل بکند. حکم آن مسألۀ کنایی بوده است، حکم آن مرشد الیه بوده است که«لا تعید الصلاه» ارشاد به اوست. «لا تعید الصلاه» ارشاد به این است که فکر نکن که نماز تو کمبود دارد، فکر نکن که عمل تو مخالف با مأموربه است. چرا فکر نکنم؟ برای اینکه مأموربه، آن نیست که تو تصور می کنی. تو تصور می کنی که مأموربه، نماز با طهارت واقعیۀ ثوب است، در حالی که مأموربه عبارت از این نیست.

پس در حقیقت مسألۀ استصحاب طهارت در ملاحظۀ با ادله اولیه، بمنزله یک دلیل مبیّن و دلیل حاکمی است که دایرۀ مأموربه را توسعه می دهد. می دانید که دلیل حاکم گاهی ایجاد توسعه می کند و گاهی ایجاد تضییق می کند. اینجا دارد ایجاد توسعه می کند، دایرۀ مأموربه را گسترش می دهد که«لا یختص بالطهاره الواقعیه، بل یعمّ الطهاره الاستصحابیه»، کما اینکه قاعدۀ طهارت در رابطۀ با ادله اولیه همین نقش را دارد.