سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 14 صفحه 212

اگر روایت را اینطور معنا کنیم، دیگر مجالی برای اشکال باقی نمی ماند. برای اینکه اساس اشکال روی این مبتنی بود که موضوع اعاده و عدم اعاده را موضوع برای یک حکم مستقل شرعی قرار می داد. شارع یکجا می گوید: «یجب الاعاده» و در جای دیگر شارع می فرماید: «لا تجب الاعاده». بعد از اینکه ما این مسأله را حل کردیم و منشأ را عبارت از اصل مأموربه و دایرۀ مأموربه قرار دادیم، مسألۀ استصحاب مستقیما ارتباط با آن ادله پیدا می کند، ادله ای که اگر قاعدۀ طهارت نبود و اگر دلیل استصحاب نبود، ما از آن ادله استفاده می کردیم که طهارت واقعیه شرط برای نماز است و اگر انسان بعد از نماز فهمید که نماز او با نجاست واقع شده است، طبعا عمل او موافقت با مأموربه پیدا نمی کرد. پس این اشکال در روایت به این صورت قابل حل است.

بررسی دوباره روایت زراره

اما برای بررسی اشکال مهم تر در روایت که واقعا یکی از مشکلات روایت است، اول باید یک بار دیگر روایت را نگاه کنیم. زراره در سؤال سوم گفت: «فان ظننت انّه قد اصابه و لم اتیقن ذلک فنظرت فلم ار شیئا» ما با مؤیداتی که ذکر کردیم، از این عبارت استفاده کردیم که«لم ار شیئا» معنایش این بود که یقین به عدم اصابه پیدا می کنم، نه اینکه همین طور حالت شک و ظن باقی ماند. «ثم صلیت فیه فرأیت فیه» و باز ما استظهار کردیم که نجاست را بعد از نماز دید و یقین کرد به اینکه این همان نجاست قبلی است، یعنی بعد از نماز در حقیقت یقین پیدا کرد به اینکه تمام نماز با نجاست واقع شده است.

اینجا را امام فرمود: «تغسله و لا تعید الصلاه». بعد زراره از علت عدم اعاده به حسب ظاهر سؤال کرد، امام هم مسألۀ استصحاب را مطرح کردند، این روشن است.

به ذیل روایت که می رسیم، آنجایی که در وسط نماز، نجاست دیده می شود، امام آنجا را دو قسم کردند: قسم اولش این بود«قال: تنقض الصلاه و تعید اذا شککت فی موضع منه ثم رأیته» ما اینجوری معنا کردیم که اگر قبل از نماز، شک کرده بودی و در وسط نماز، به نجاست برخورد کردی و فهمیدی که این نجاست، من اول الصلاه بوده است، اینجا امام می فرماید: این مقداری که از نماز خوانده ای باطل است. فرق اینجا با صورت قبلی چیست؟ آنجایی که بعد از نماز می فهمد که تمام نماز با نجاست واقع شده است، آنجا را امام فرمود: «تغسله و لا تعید الصلاه» اما اینجایی که در وسط نماز به یک