سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 14 صفحه 22

الغیبه»، نتیجه می دهد که«فالصلاه الجمعه واجبه فی عصر الغیبه». این حکم را باید از آن استفاده بکنید. باید جوری کبرای قیاس استنباط قرار بدهید که وقتی ضمیمۀ به صغری شد، نتیجه، یک حکم شرعی در اختیار شما بگذارد. لذا اگر ما ابقاء را ابقاء عملی بگیریم، نمی توانیم مسأله را به عنوان یک مسألۀ اصولیه مطرح بکنیم.

بله؛ این را قبول داریم که اگر ابقاء، عبارت از حکم به بقاء شد، این می تواند قیاس استنباط قرار بگیرد برای اینکه می گویید: «وجوب صلاه الجمعه، مشکوک البقاء»، این صغری. بعد استصحاب را به عنوان کبرای قیاس ضمیمۀ به صغری می کنید و می گویید:

«و الشارع حکم ببقاء ما کان فی السابق» حکم به بقاء آن چیزی که در سابق تحقق داشته باشد. نتیجه می گیرید که پس وجوب صلاه الجمعه را هم شارع حکم ببقائه. این یک حکمی است که شما استفاده می کنید. «حکم الشارع بوجوب صلاه الجمعه فی زمان الغیبه» از راه حکم به بقاء ما کان، از راه«ابقاء ما کان» شارع حکم کرد به اینکه«صلاه الجمعه فی عصر الغیبه واجبه». پس اگر ابقاء را ابقاء عملی بگیریم، این جمع نمی شود با اینکه مسأله، مسألۀ اصولیه باشد. اما اگر ابقاء، ابقاء حکمی شد، این با مسألۀ اصولیه هیچ منافاتی دارد.

کما اینکه اگر استصحاب را اماره گرفتیم، یا برای تحفّظ بر واقع گرفتیم، این می شود به عنوان یک مسألۀ اصولیه مورد بحث واقع بشود. اماره اش مثل خبر واحد است که جزء مسائل اصولیه است، بلکه اینجا بهتر از آنجاست. للتحفّظ علی الواقع هم مثل قاعدۀ احتیاطی است که شما در اصول بحث می کنید، منتها مورد اختلاف در شبهه تحریمیه بین شما و بین اخباریین است.

خصوصیت مسألۀ اصولیه و مقایسۀ آن با استصحاب

یک جهت دیگر هم شیخ اینجا فرموده است که این هم باز درست به نظر نمی آید.

شیخ در اینجا می فرماید: یکی از خواص مسألۀ اصولیه، این است که اگر بخواهد در مورد خودش اجرا بشود، اجرایش به دست مجتهد است. مقلّد نمی تواند اجرا بکند. مقلّد نمی تواند برای مسألۀ اصولیه، موضوع و مورد درست بکند. مثلا در ما نحن فیه مقلّد از کجا می تواند این مسائل را به دست بیاورد که نماز جمعه در زمان حضور واجب است و الان مشکوک است؟ این مشکوک بودن، فرع این است که انسان روایات را ببیند و تمام