سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 14 صفحه 229

در رکعت اول و دوم، فاتحه الکتاب تعیّن دارد، در رکعت سوم و چهارم هم مثل دو رکعت اول و دوم، مسأله به همین کیفیت است. لذا با توجه به این که این یرکع الرکعتین ظهور در اتصال دارد و این بفاتحه الکتاب هم دلیل بر انفصال نخواهد بود، احتمال می دهیم این با توجه به مذهب شافعی و مذهب احمد بن حنبل و بعضی از علمای دیگر است که اینها در رکعت سوم و چهارم، فاتحه الکتاب را متعیّن می بینند.

مبعّد تقیه ای بودن روایت زراره در باب شکوک

پس اینجا دو تا احتمال شد و ظاهر، همین احتمال دوم است که بگوییم: صدر روایت به عنوان تقیه از امام صادر شده، و لو اینکه این یک مبعّدی دارد. مبعّدش این است: وقتی که در مسألۀ بعدی وارد می شویم، زراره دیگر موضوع مسأله را سؤال نکرده، سؤال زراره همین بود که تمام شد. مسألۀ بعدی را خود امام مطرح کرده«و اذا لم یدر فی ثلاث هو او فی اربع» اینجا دیگر قلت له ندارد. سؤال مجددی از زراره در اینجا مطرح نشده است.

آن وقت این معنا که امام خودش یک مسأله ای را تقیه جواب بدهد و یک مسألۀ دیگری را هم اضافه کند که در آن هم مجبور باشد مثل همین مسألۀ اول بحسب ظاهر، تقیه جواب بدهد، این خیلی بعید است برای این که تقیه در جواب زراره است که وقتی سؤال می شود چاره ای نیست انسان باید جواب بدهد، آن جواب تقیه بود. اما طرح موضوع بعدی چه ضرورت داشت؟ چه ضرورتی داشت که مسأله شک در سه و چهار را هم امام مطرح کند و باز مثلا حکم تقیه ای را در آن بیان کند؟ ضرورتی برای طرح این نبود.

احتمال جمع بین تقیه و مذهب حق در کلام امام(علیه السلام)

از اینجا به این پی می بریم که اگر هم مسألۀ تقیه بوده، یک نکته ای در روایت هست، یعنی نکاتی که امام(علیه السلام) روی همان نیروی الهی که داشته، بین هر دو مسأله جمع کرده است. صورتا تقیه است، لکن مذهب حق را هم در زیر پرده بیان کرده، مذهب حق را هم با حجاب بیان کرده که تقیه اش، تقیۀ محض نیست که یک حکمی تقیه صادر بشود و تمام بشود. نه جمع بین این دو جهت است، هم تقیه است بحسب ظاهر قصه، و هم بیان مذهب حق است بحسب باطن قصه. امکان دارد که یک چنین مسأله ای در کار باشد، و الا اگر صرف تقیه باشد، صرف تقیه اقتضا نمی کند که امام یک حکمی را تقیه