سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 14 صفحه 239

بالشک» این است که اگر تقیه در کار است، در مجموعش تقیه مطرح است، نه اینکه تفکیک بکنیم. در حقیقت طبق این نظر امام یک حکم تقیه ای را بیان کرده و این حکم تقیه ای را به استصحاب به عنوان بیان حکم واقعی، معلّل کرده لکن این استصحاب حتی بر تعلیلش قابل تطبیق نیست. این خیلی مخالف ظاهر روایت است.

پس اگر مسأله را اینجوری طی کنید باید روایت تقیه باشد اما اگر این«قام فاضاف الیها اخری» را معنا کنید، یعنی منفصله که رکعت مشکوکه به صورت انفصال واقع بشود، دیگر«لا ینقض الیقین بالشک» به استصحاب ارتباط پیدا نمی کند. این یقین دیگر یقین به عدم اتیان به رکعت رابعه نیست بلکه یقین به برائت ذمه است. یقین به برائت ذمه چطوری است؟

خصوصیت روایات صلاه احتیاط

ایشان می فرماید: در روایاتی که در باب صلاه احتیاط وارد شده، ما دو نکته را ملاحظه می کنیم: یکی اینکه از صلاه احتیاط تعبیر به یقین کرده، گفته: «اذا شککت فابن علی الیقین» که ناچاریم این یقین را به معنای یقین به برائت معنا بکنیم. نکتۀ دیگر این است که در صلاه احتیاط در یک روایتی اینجوری تعبیر شده که نقش نماز احتیاط این است که اگر نماز اصلی شما به حسب واقع، ناقص باشد، این نماز احتیاط، مکمّل و متمّم اوست و اگر نماز شما بحسب واقع، تمام باشد، این نماز احتیاط به عنوان یک نافله ای از شما تحقق پیدا کرده، پس با توجه به این نکته ما می توانیم اسم این را یقین به برائت بگذاریم، بگوییم: یقین به برائت را خودشان تعلیم کرده اند، و در روایات احتیاط هم اتفاقا کلمۀ«الا اعلّمک» ذکر شده. خودشان راهش را بیان کرده اند، گفته اند: اگر می خواهی یقین به برائت پیدا کنی، این رکعت مشکوکه را منفصله اتیان کن. اگر نمازت به حسب واقع، کمبود داشته، این رکعت منفصله، متمّم است و اگر کمبود نداشته، این به عنوان نافله ای است که از تو تحقق پیدا کرده است.

اگر ما یقین را یقین به برائت معنا کنیم، بگوییم: «لا ینقض الیقین بالبرائه بالشک» یقین به برائت به این است که انسان نماز احتیاط را جدا انجام بدهد و شک معنایش این است که متصله انجام بدهد برای اینکه اگر متصله انجام داد بعد از نماز، شما یقین دارید که چهار رکعت خوانده اید و احتمال می دهید که پنج رکعت تحقق پیدا کرده است. لذا اگر