سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 14 صفحه 24

اینکه مسأله اینطور نیست. البته تشخیص مورد بعضی از قواعد فقهیه خیلی مهم نیست فرضا مثل قاعدۀ طهارت اگر قاعدۀ فقهیه باشد. اما قاعدۀ«ما یضمن بصحیحه» و همین طور مثل قاعدۀ لا ضرر که اینقدر بحث در آن وجود داشت، و بحثش هم بحث در یک مسأله اصولیه نبود، اینها یک مواردی است که نمی توانیم بگوییم که خود مکلف غیر مجتهد می تواند موارد و مصادیقش را تشخیص بدهد.

موضوعیت ادلۀ اربعه برای علم اصول و مقایسۀ آن با استصحاب

مطلب دیگری هم با مرحوم شیخ داریم که مقدمه اش را عنوان می کنم چون بحث خوبی است تا دنباله اش را بعد برسیم. حرف این است که اگر موضوع علم اصول را ادلۀ اربعه قرار بدهیم، بگوییم: موضوع علم اصول، کتاب، سنت، عقل و اجماع است، و از طرفی در باب استصحاب بحث می کنیم. این بحث از کدام یک از این ادلۀ اربعه ای است که به عنوان مثلا موضوع علم اصول مطرح است؟ آیا به عنوان بحث از کتاب است؟ یا به عنوان بحث از سنت است؟ یا به عنوان بحث از عقل است؟ و یا به عنوان بحث از اجماع است؟ کدام یک از اینهاست؟

مقصود از این سنتی که آن را جزء ادلۀ اربعه می شناسیم و به عنوان یک موضوع برای علم اصول قرار می دهیم، چیست؟ سنتی است که مستقیما دلالت بر حکم شرعی داشته باشد. بحث ما از سنت به عنوان اینکه یکی از ادلۀ اربعه ای است که به عنوان موضوع علم اصول مطرح شده است، کدام سنت است؟ سنتی است که دلالت بر چه چیزی داشته باشد؟ سنتی است که مفادش چه چیزی باشد؟ سنتی است که مفادش یکی از احکام شرعیه باشد؟ مثلا خبر واحد دلالت بر وجوب صلاه جمعه می کند، ما بحث از سنت می کنیم که آیا خبر الواحد حجه أم لا؟ اگر حجّیت خبر واحد را ثابت کردیم، این سنتی که دلالت بر وجوب نماز جمعه می کند، وجوب نماز جمعه را بر ما ثابت می کند. در حقیقت این سنتی که یکی از ادلۀ اربعه است، به عنوان دلیل الحکم مطرح است.

کما اینکه در کتاب هم همین طور است. کتاب را هم به عنوان دلیل الحکم می خواهیم و بحث ما در باب ظواهر کتاب از نظر اصولی، آن ظواهری است که دلالت بر حکمی از احکام شرعیه می کند. البته ظواهر غیر احکام هم در جای خودش حجّیت دارد، و مطلق ظواهر قابل استناد و قابل اتّکال است. اما آن ظواهری که در اصول به عنوان طریقیت و