سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 14 صفحه 246

در اختیار استصحاب قرار داده اند.

مراد از جنس یقین و شک و اقتضای آنها

اما ایشان می فرمایند: چرا ما این کار را بکنیم؟ بعد از آن که مراد از یقین و شک، «جنس الیقین و جنس الشک» شد، معنایش این است که هر یقین و شکی، به هر نوع تحقق پیدا کرد. لذا ما اینجا دو تا مصداق برایش قائل می شویم و هر دو مصداقش هم در ما نحن فیه، تحقق دارد؛ یعنی همین جمله، هم حکم می کند به اینکه در شک بین سه و چهار مثلا، این مقداری که خوانده ای، باطل نیست و هم دلالت می کند بر اینکه رکعت رابعۀ مشکوکه، اتیان نشده است. این جمله دلالت بر هر دو دارد و همین طور جمله ای که بعد از این، ذکر شده: «و لا یدخل الشک فی الیقین و لا یخلط احدهما بالاخر» در این هم معنای جنسی را پیاده می کنیم. «لا یدخل الشک فی الیقین» نمی گوید: یک شک خاصی و یقین خاصی بلکه یک معنای طبیعی کلی و یک معنای جنسی، از همین «لا یدخل الشک فی الیقین» استفاده می کنیم و حالا که یک معنای کلی پیدا کرد، دو تا مصداق پیدا می کند: یک مصداقش همان معنایی است که محدث کاشانی می گفت لکن به عنوان یک مصداق، منتها محدث کاشانی آن معنای خودش را چون تمام معنا برای این جمله می دانست، لذا می گفت: این روایت اصلا در رابطۀ با اتصال و انفصال، تعرضی ندارد اما ما می گوییم: این«لا یدخل الشک فی الیقین»؛ یعنی جنس شک نباید داخل در یقین بشود. جنس شک، نباید مخلوط به یقین بشود و این دو تا مصداق دارد: یک مصداقش آن است که محدث کاشانی معنا می کرد.

محدث کاشانی می گفت: معنای«لا یدخل الشک فی الیقین» این است که خیال نکنی که حالا که شک در رکعت رابعه داری، به همین رکعت مشکوکه اکتفا بکنی و آن را رکعت متیقنه فرض کنی و بنا بگذاری بر اینکه رکعت رابعه خوانده شده، بلکه«لا یدخل الشک فی الیقین»، نمی شود رکعت مشکوکه را به رکعات متیقنه منضم کرد و بعد هم وقتی که از ما سؤال بکند: این چه نمازی هست؟ بگوییم: یک رکعتش متیقن است و یک رکعتش مشکوک است. نمی شود شک را در یقین داخل کرد و یکی را با دیگری مخلوط کرد. لکن ما این را یک مصداق از«لا یدخل الشک فی الیقین» می گیریم، اما مصداق دیگرش آن است که در احتمال دوم گفتیم؛ یعنی ضمن اینکه رکعت مشکوکه باید اتیان