سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 14 صفحه 258

احتیاط، معارضه تحقق دارد و این معنایش این است که عدم الاتیان، تمام الموضوع برای اتصال رکعت است. چطور می شود که یک شیء«تمام الموضوع» برای یک جهتی باشد و در عین حال، «جزء الموضوع» برای خلاف آن جهت، برای ضد آن جهت باشد؟ هم موضوع برای این معنا و هم«تمام الموضوع» برای ضد این معنا، این به نظر ما قابل تأمل نیست.

اشکال تأخّر استصحاب از شک

یک اشکال دیگری هم هست که من خیلی روی این، تکیه نمی کنم لکن عرض می کنم شاید شما روی آن تکیه کردید. اشکال این است که شما از یک طرف می گویید: شک در اتیان به رکعت رابعه، جزء الموضوع است و جزء دیگر را«لا ینقض» درست می کند در حالی که«لا ینقض الیقین بالشک» یک حکمی است که روی شک و یقین بار شده است.

نباید یقین به شک نقض بشود یعنی اوّل، یک یقین و شکی مطرح است، بعد«لا ینقض الیقین بالشک» که حکم است، بر این موضوع، ترتّب پیدا می کند؛ یعنی شک در رتبۀ متقدمۀ بر«لا ینقض» است در حالی که اگر هر دو را جزء موضوع قرار دادید، معنایش این است که هر دو در رتبۀ واحده هستند برای اینکه یک جزء موضوع، عبارت از خود شک است و یک جزء موضوع هم استصحاب عدم اتیان به رکعت رابعه است.

شما استصحاب را در عرض شک قرار می دهید در حالی که استصحاب«حکم مترتب علی الشک لا انّه واقع فی عرض الشک» و اگر شما شک را یک جزء موضوع قرار دادید و استصحاب را یک جزء دیگر، معنایش این است که موضوع حکم را در ردیف واحد قرار داده اید برای اینکه این شکی که جزء موضوع است، این که شک دیگری نیست، همین شک در اتیان به رکعت رابعه است. شکی که خودش موضوع برای «لا ینقض الیقین بالشک» است، شما«لا ینقض» را در ردیف خود شک قرار دادید. گفتید:

موضوع ما مرکب از دو جزء است: یک جزء آن، شک است و یک جزء، «لا ینقض الیقین بالشک» است. عباره اخرای کلام ایشان همین می شود. آیا می شود«لا ینقض» را در ردیف خود شک قرار بدهیم؟ یعنی حکم را در ردیف موضوع قرار بدهیم و بگوییم: این «جزء من الموضوع» و شک هم«جزء من الموضوع» و موضوع ما هم مرکب از این دو جزء است در حالی که یک جزء آن، عنوان موضوعیت دارد و یک جزء آن، عنوان حکم