سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 14 صفحه 261

دلالت تعبیرات ثلاثه روایت بر استصحاب

بعد می فرماید: «و لا ینقض الیقین بالشک و لا یدخل الشک فی الیقین و لا یخلط احدهما بالآخر» به نظر من هر سه این عبارت ها، تعبیرات مختلفه ای در رابطۀ با استصحاب است. یک شاهدش این است که در بعضی از روایاتی که آینده می خوانیم اصلا امام به جای«لا ینقض الیقین بالشک» در باب استصحاب، فرموده است: «الیقین لا یدخله الشک». به جای«لا ینقض»، «الیقین لا یدخله الشک» را ذکر کرده است که خیال نشود که تعبیر در باب استصحاب، فقط همین«لا ینقض الیقین بالشک» است، بلکه این «لا یدخل الشک فی الیقین» هم مثل«لا ینقض الیقین بالشک» است.

مؤیّد مهم تر که لطیفه ای در آن هست و ندیدم کسی متعرض آن بشود اینکه اگر جملۀ «لا ینقض» مربوط به استصحاب باشد و«لا یدخل و لا یخلط» مربوط به غیر استصحاب باشد و حکم دیگری را بخواهد بیان بکند، چه مناسبت داشت که بعد از آن دو جملۀ دیگری، دوباره برگردد به استصحاب؟ اول«و لکنه ینقض الشک بالیقین»؛ یعنی «لا ینقض» را بگوید، بعد«لا ینقض» را رها بکند، بین استصحاب، یک حکم دیگری را بیان بکند، مخصوصا این طوری که امام بزرگوار فرمود که یک قاعدۀ دیگری است که اصلا با قاعدۀ اول ارتباط ندارد.

چه مناسبتی دارد که این جملۀ«و لکنه ینقض الشک بالیقین» که لا محاله دنبالۀ«و لا ینقض الیقین بالشک» است، دنبالۀ استصحاب بعد از آن دو جمله ای که می خواهد یک قاعدۀ کلیه ای را بیان بکند که هیچ ارتباط به استصحاب ندارد ذکر بشود؟ لذا این جملۀ «لکنه ینقض الشک بالیقین» و در دنبال آن، «و یتمّ علی الیقین فیبنی علی الیقین و لا یعتد بالشک فی حال من الحالات» تمامی این جملات مربوط به استصحاب است و غیر از استصحاب، هیچ مسألۀ دیگری در این جملات، مطرح نشده است.

ممکن است آن اشکال به ذهن شما بیاید که لازمۀ استصحاب عدم اتیان به رکعت رابعه، این است که آن رکعت، متصله اتیان بشود. امام خودش اینجا، مسأله را حل کرده است. در یک مرحله استصحاب را به عنوان اساس کار، علت قرار داده است. مرحلۀ دیگر، تعبدی است که از امام اعمال شده است. استصحاب برای اصل عدم اتیان به رکعت رابعه، نقش دارد و برای اینکه این رکعت رابعه منفصله اتیان بشود، تعبدی است