سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 14 صفحه 271

لا ینقض الیقین» در اینجا تعبیر دارد: «فان الیقین لا یدفع بالشک».

احتمال اختصاص روایت به باب شک ساری

این روایت از یک جهت مورد اشکال واقع شده است که تعبیر در روایت این است که«من کان علی یقین فشکّ» زمان یقین را جدای از زمان شک قرار داده است و بین یقین و شک، فاصلۀ زمانی قائل شده است، مخصوصا با تعبیر به کلمۀ«من کان علی یقین» که با«کان» آمده و تعبیری که در روایت دوم وارد شده است که به جای شکّ «فاصابه شک» ذکر شده است. این عبارت ظهور در این دارد که بین زمان تحقق یقین با زمان تحقق شک، مغایرت و فاصله وجود دارد و این فاصلۀ زمانی بین یقین و شک، تنها در قاعدۀ یقین و شک ساری مطرح است برای اینکه در قاعدۀ یقین و شک، زمان یقین لا محاله باید جدای از زمان شک باشد و بر زمان شک، تقدّم داشته باشد.

مخصوصا اگر این معنا را هم استظهار کنیم که یقین و شک در روایت، به یک شیء متعلق شده است، بدون اینکه در آن شیء و در آن متیقن و مشکوک، حتی از نظر زمان، اختلاف مطرح باشد. یقین به یک شیء و شک هم به همان شیء متعلق شده منتها بین یقین و شک، فاصلۀ زمانی در کار است. اوّل، یقین پیدا کرد، ثمّ این یقین، تبدّل به شک پیدا کرد و به جای یقین، شک آمد. و چون این طور است، روایت دلالت بر قاعدۀ یقین و شک می کند، یعنی روایت می گوید: ما یک قاعده ای داریم و آن این است که اگر اول انسان یقین به یک چیزی پیدا کرد و در دنبال این یقین، شکی متعلق به همان متیقن عارض شد، اینجا«فلیمض علی یقین» به شک اعتنا نکند، و برطبق یقین، مسیر خودش را قرار بدهد. کجای این روایت دلیل بر استصحاب است در حالی که در استصحاب لازم نیست که بین یقین و شک فاصلۀ زمانی در کار باشد، بلکه در باب استصحاب امکان دارد یقین و شک در یک لحظه تحقق پیدا بکند. مثل اینکه امروز عصر برای شما یقین پیدا بشود که لباس شما در اول ظهر نجس بوده است و همین الان، شک در بقای نجاست تحقق پیدا بکند. اینجا(در باب استصحاب) امکان دارد ظرف تحقق یقین و تحقق شک، آن واحد باشد، یعنی در آن واحد هم برای شما یقین به متیقن سابق تحقق پیدا بکند و هم شک در همان متیقن به لحاظ بقا و زمان لاحق تحقق پیدا بکند.

بلکه بالاتر؛ در باب استصحاب، حتی امکان دارد که شک، قبل از یقین تحقق پیدا