سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 14 صفحه 272

بکند به این کیفیّت که شما الان که نشسته اید فکر می کنید که آیا لباس شما نجس هست یا نه؟ امّا در رابطۀ با نجاست اول ظهر، هیچ حالت یقینی برای شما وجود ندارد امّا وقتی که یک ساعت گذشت، شما یقین پیدا می کنید به اینکه لباس شما در اول ظهر«کان نجسا»، همین جا استصحاب بقای نجاست جاری می شود در حالی که زمان حصول شک، قبل از زمان حصول یقین بوده است، لکن مشکوک فیه شما متأخّر از متیقن شماست. متیقن شما، نجاست اول ظهر است، مشکوک شما، بقای نجاست حین العصر است.

(سؤال... و پاسخ استاد): مثل اینکه بخواهید قاعدۀ طهارت را جاری کنید. قاعدۀ طهارت در آنجائی جاری می شود که حالت سابقۀ متیقنه برای شما نباشد برای اینکه اگر حالت سابقۀ متینقه، نجاست باشد، استصحاب نجاست، جلوی قاعدۀ طهارت را می گیرد و اگر حالت سابقۀ متیقنه، طهارت باشد، استصحاب طهارت، جلوی قاعدۀ طهارت را می گیرد. پس کجا قاعدۀ طهارت را جاری می کنید؟ آنجائی که نسبت به حالت گذشته، هیچ یقینی ندارید، نمی دانید حالت سابقۀ آن نجاست بوده و یا حالت سابقۀ آن، طهارت بوده است؟ الان شما همان طوری که حالت سابقه را نمی دانید، وضع فعلی را هم نمی دانید که این لباس نجس ام لا؟ الان شک دارید که لباس نجس است یا نه لکن یک ساعت بعد برای شما یقین پیدا می شود به اینکه لباس در اول ظهر کان نجسا. تا یقین به نجاست اول ظهر پیدا کردید، مقتضای استصحاب این است که لباس شما الان هم محکوم به نجاست است، یعنی استصحاب بقای نجاست جاری می شود و دیگر جا برای قاعدۀ طهارت باقی نمی گذارد.

پس خلاصه این شد که این روایت: «من کان علی یقین فشکّ» یا«من کان علی یقین فاصابه شکّ» ظهور در این دارد که زمان حصول یقین، متقدّم بر زمان حصول شک است و بین شک و یقین، فاصلۀ زمانی تحقق دارد و کانّ ظاهر این عبارت این می شود: «من کان علی یقین فتبدلّ یقینه الی الشک» و اگر روایت این طور شد، قاعدۀ یقین و شک ساری را مطرح می کند، و ابدا نمی تواند ارتباطی به استصحاب داشته باشد. این اشکال مهمی است که در اینجا شده است.

جواب مرحوم آخوند(ره) از اشکال اختصاص روایت به باب شک ساری

مرحوم آخوند در کتاب کفایه، در جواب این اشکال می فرماید: این یقینی که در اینجا