سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 14 صفحه 281

طوری تقریر می شود که امام، یک ضابطۀ کلی فرموده است: یقین به حالت سابقه، به واسطۀ شک در زمان لاحق، مدخول واقع نمی شود. شک نمی تواند در یقین رخنه بکند.

شک نمی تواند اجزای یقین را به هم بریزد. این یک قاعدۀ کلی است. نتیجه این قاعدۀ کلی در اول ماه رمضان، استصحاب عدم تحقق ماه رمضان است. شما شک دارید که امروز آخر شعبان است و یا اول رمضان است، دیروز که یقین داشتید که ماه رمضان داخل نشده است، امروز شک می کنید که ماه رمضان داخل شده است و یا نشده است، استصحاب عدم دخول ماه رمضان را جاری می کنید. در آخر رمضان، استصحاب عکس جاری می شود. آنجا شما دیروز یقین داشتید به اینکه ماه رمضان، خارج نشده است، امروز که«یوم الشک» در آخر است، شک دارید که ماه رمضان خارج شده است و یا خارج نشده است، استصحاب عدم خروج ماه رمضان را جاری می کنید. در اول، استصحاب عدم دخول ماه رمضان، در آخر، استصحاب عدم خروج ماه رمضان.

بعد مرحوم شیخ می فرمایند: مؤیّد این مسأله، آن دو حکمی است که امام بر این قاعده تفریع کرده است. اول قاعده را به صورت کلی القا کرده است، «الیقین لا یدخل فیه الشک»، بعد هم دو تا حکم به صورت تفریع، متفرع بر این قاعده کرده است؛ یعنی کانّ امام می خواهد بفرمایید: حالا که«الیقین لا یدخل فیه الشک»، نتیجه اش این است: «صم للرؤیه» هر وقت که ماه رمضان، ثابت شد، آن وقت روزه واجب است. «و افطر للرؤیه» و هر وقت ماه شوال، ثابت شد آن وقت افطار بکن. پس تا قبل از رؤیت اول، روزه واجب نیست و قبل از رؤیت ثانی، افطار جایز نیست. «صم للرؤیه و افطر للرؤیه». لذاست که شیخ می فرماید: این روایت با این بیان، «اظهر ما فی الباب من اخبار الاستصحاب» است، کاملا و به روشنی دلالت بر استصحاب می کند.

عدم دلالت روایت قاسانی بر استصحاب از نظر محقق خراسانی(ره)

امّا نقطۀ مقابل شیخ، مرحوم آخوند در کفایه است. ایشان می فرمایند: اصلا این«صم للرؤیه و افطر للرؤیه و الیقین لا یدخل فیه الشک»، مربوط به باب استصحاب نیست. پس مربوط به چیست؟ ایشان می فرماید: به کتاب وسائل مراجعه کنید ببینید که صاحب وسائل یک بابی عنوان کرده است و در این باب، روایاتی آورده است و وقتی که انسان این روایت را از بین این روایات، ملاحظه می کند یک مطلب خاصی دربارۀ ماه رمضان