سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 14 صفحه 283

شیخ انصاری ایستاده اند که شیخ بزرگوار می فرماید: این روایت، اظهر ما فی الباب است، ولی اینها در مقابل می فرمایند که نه تنها اظهر نیست بلکه اصلا این روایت ربطی به باب استصحاب ندارد.

عدم تعرّض روایات نسبت به یقین به خروج ماه رمضان

لکن مرحوم آخوند یک اشتباهی کرده اند که این اشتباه، اصل حرف ایشان را از بین می برد و آن این است که شما اگر به همان بابی که صاحب وسایل برای این مسأله، تشکیل داده است، مراجعه بکنید، در آن باب از نظر یقین به دخول رمضان، روایاتی مطرح است که می گوید: «اذا تیقنت بدخول رمضان، یجب علیک صوم رمضان» امّا در باب یقین به خروج ماه رمضان، حتی یک روایت هم نیست. عنوان یقین به دخول در کثیری از روایات مطرح است که انسان ابتداء فکر می کند که این ارتباطی به استصحاب ندارد و یقین به دخول رمضان، موضوعیّت دارد امّا یقین به خروج در هیچ روایتی مطرح نیست و گویا مرحوم آخوند این را از جیب خودشان اضافه کرده اند که همان طوری که یقین به دخول در وجوب صوم، موضوعیّت دارد، یقین به خروج هم در وجوب افطار، موضوعیّت دارد. می گوییم: یک روایتی که کلمۀ یقین به خروج را به عنوان موضوع، در وجوب افطار ذکر کرده است، شما پیدا بکنید؟ آنچه روایت هست دربارۀ یقین به دخول ماه رمضان است.

شما بگویید: این حرف چه اثری دارد؟ اثر آن در ما نحن فیه، ظاهر می شود و آن این است که در ما نحن فیه، «صم للرؤیه و افطر للرویه» در سیاق واحد، بر«الیقین لا یدخل فیه الشک»؛ تفریع شده است یعنی هر دو در یک صف، مترتب بر«الیقین لا یدخل فیه الشک» است و ما هم وقتی که در آن دقت می کنیم، اگر حکم به وجوب صوم«معلقا علی الرؤیه» است و حکم به وجوب افطار، «معلقا علی الرؤیه» و بخواهد در عرض واحد، تفریع بر«الیقین لا یدخل فیه الشک» باشد، این جز با مسألۀ استصحاب قابل انطباق نیست. چاره ای نداریم جز اینکه«الیقین لا یدخل فیه الشک» را یک ضابطۀ کلی در باب استصحاب بدانیم و این دو حکم را در عرض واحد، به عنوان دو تفریع بر آن تفریع بکنیم: یکی«صم للرؤیه» و یکی«افطر للرؤیه».

پس اگر این روایت«افطر للرؤیه» نمی داشت، اگر این تفریع دوم در این روایت