سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 14 صفحه 291

چطور استفاده بکنیم؟ ایشان در تقریب چنین استفاده ای می فرماید: این«کل شیء» یک عموم و یک اطلاق دارد. عموم کل شیء، تمامی اشیاء را بعناوینه الاولیه شامل می شود.

و در رابطۀ با این عموم وقتی که کلمۀ طاهر، یا حلال را پیاده می کنیم، مقصودمان طاهر واقعی و حلال واقعی است. هر چیزی به عنوان اوّلی اش طاهر واقعا، هر چیزی به عنوان اوّلی اش حلال واقعا. ما در رابطۀ با عموم، حکم واقعی استفاده می کنیم.

اما حکم ظاهری اش را از کجا استفاده می کنیم؟ طهارت ظاهریه که در قاعدۀ طهارت مطرح است، را از کجا استفاده می کنیم؟ ایشان می گوید: این را از اطلاق شیء استفاده می کنیم، یعنی کانّ گفته است: «کل شیء فی جمیع الحالات» که یکی از آن حالات، حالتی است که شک در طهارت و نجاست این شیء بشود. حالت مشکوک بودن طهارت و نجاست این شیء، یکی از حالات این شیء است و کلمۀ کل این حالت را نمی گیرد زیرا ناظر به عموم افرادی است، لکن اطلاق شیء، شامل این حالت می شود. شیء در این جا به صورت مطلق مطرح شده است. اطلاق شیء، همۀ حالات شیء را می گیرد و یکی از حالات شیء، مشکوک بودن طهارت و نجاست شیء است. نتیجه اینطور می شود که همین جملۀ«کل شیء طاهر» و لو این که ما به«حتی تعلم انّه قذر» نرسیم، به غایت کاری نداشته باشیم، خود این«کل شیء طاهر» دو تا حکم را بیان می کند: هم طهارت واقعیه برای همۀ اشیاء در رابطۀ با عموم کل شیء، و هم طهارت ظاهریه در رابطۀ با اطلاق شیء که یکی از مصادیق اطلاق، مشکوک بودن طهارت و نجاست شیء است. کانّ گفته است: «جمیع الاشیاء طاهر» و هر شیئی«فی جمیع الحالات طاهر». و هر شیئی فی جمیع الحالات یکی از حالاتش، حالت مشکوک الطهارت و النجاسه بودن است، و این طهارت در این حال، منطبق بر قاعدۀ طهارت می شود.

لذا ایشان در حاشیۀ رسائل این عبارات را و این روایات را ناظر به سه حکم می داند:

طهارت واقعیه، طهارت ظاهریه، و استصحاب طهارت. و این جا دائرۀ استصحاب هم یک مقدار توسعه پیدا می کند برای این که استصحاب روی این معنایی که ایشان در حاشیۀ رسائل بیان کرده است، هم در مورد طهارت واقعیه جریان پیدا می کند، و هم در مورد طهارت ظاهریه جریان پیدا می کند. نتیجه این می شود که اگر شما اول ظهر به طهارت عبای خود، یقین نداشتید لکن یک قاعدۀ طهارتی جاری کردید و اول ظهر به استناد قاعدۀ طهارت، حکم به طهارت کردید، عصر که در بقای این طهارت ظاهریه که به