سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 14 صفحه 292

قاعدۀ طهارت ثابت شده است، شک می کنید، این جا استصحاب بقای طهارت ظاهریه را جاری می کنیم، برای این که اگر«کل شیء طاهر» دو تا طهارت را بیان کرد، هم طهارت ظاهریه و هم طهارت واقعیه، این«حتی تعلم» که در رابطۀ با استصحاب است، به هر دو تعلق پیدا می کند یعنی هم طهارت واقعیه استمرار پیدا می کند«الی زمان العلم بالنجاسه» و هم طهارت ظاهریه استمرار پیدا می کند«الی زمان علم بالنجاسه». پس روی این بیان این روایات ناظر به سه حکم است: طهارت واقعیه، طهارت ظاهریه و استصحاب کل من الطهارتین، چه طهارت واقعیه و چه طهارت ظاهریه. نتیجه این شد که این روایت هم دلالت بر قاعدۀ طهارت می کند، و هم دلالت بر استصحاب می کند، هم دلیل می شود بر قاعدۀ طهارت، و هم دلیل می شود بر استصحاب طهارت.

معنای روایات قاعده طهارت و حلیت از نظر صاحب فصول(ره)

یک قولی هم صاحب فصول دارد که با توضیحی که ما از کلام مرحوم محقق خراسانی دادیم، وجه بیان ایشان هم روشن می شود. صاحب فصول مسألۀ طهارت واقعیه را در این روایات مطرح نکرده است. گفته: این روایات به طهارت واقعی و حلیّت واقعی متعرّض نیست اما این دو جهت را قبول کرده است که هم دلالت بر طهارت ظاهریه می کند و هم دلالت بر استصحاب طهارت، هم دلالت بر قاعدۀ طهارت می کند و هم دلالت بر استصحاب طهارت می کند. آن دو حکمی که صاحب فصول از این روایات برداشت کرده است، عبارت است از قاعدۀ طهارت و استصحاب طهارت. در قاعدۀ حلیت هم اصاله الحلیه که حکم ظاهری است و استصحاب حلیت که آن هم حکم ظاهری آخر.

لکن در مقابل مشهور که این روایات را صرفا ناظر به قاعدۀ طهارت و قاعدۀ حلیّت می دانند، یک احتمالی پیدا شده است که اصلا این روایات فقط می خواهد استصحاب را بگوید، نه حکم واقعی، نه قاعدۀ طهارت، نه قاعدۀ حلیت. از این روایات مثل«لا تنقض الیقین بالشک» برداشت کرده است.

قائل این قول می گوید: این«حتی تعلم» را و لو ما قید برای موضوع می گیریم، لکن از کلمۀ«حتی تعلم» استفاده نمی کنیم، یعنی«شکّ فی نجاسته و طهارته» بلکه می گوییم:

«کل شیء کان ثابت الطهاره، طهارته مستمره الی ان یعلم انّه قذر» که صرفا بر استصحاب