سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 14 صفحه 299

بین خبر و انشا در جملۀ واحده جمع کرده باشیم، هذا غیر معقول.

(سؤال... و پاسخ استاد): غایت و مغیّا مجموعا جمله واحده. این جملۀ واحده هم دلالت بر خبر بکند و هم دلالت بر انشا، این تصور نمی شود. بله اگر در دنبال«کل شیء طاهر» یک جملۀ دیگری بود که می گفت: «و الطهاره تستصحب حتی تعلم انّه قذر» که ما دو جمله داشتیم، این جا مانعی نداشت که بگوییم: جملۀ اول در مقام اخبار است، اما جملۀ دوم در مقام انشا. اما روایت یک جمله است«کل شیء طاهر حتی تعلم انه قذر» مثل«اکلت السمک حتی رأسها» است که این دو تا جمله نیست، این جمله واحده است و جملۀ واحده چطور می شود که هم اخبار باشد و هم انشاء؟ این غیر معقول است.

این اشکال را ایشان ذکر کرده اند و خیلی هم روی این اشکال تکیه دارند به لحاظ این که هم اولین اشکال قرار داده شده است و هم اینکه این اشکال را با طول و تفصیل مطرح کرده اند. معلوم می شود که اساس اشکالات ایشان را همین اشکال تشکیل می دهد، و اهمیت فوق العاده ای در این اشکال به نظر می رسد.

لازمۀ جعل طهارت و حلیّت بر روی همۀ اشیاء

این که ایشان می فرمایند: طهارت واقعیه و حلّیّت واقعیه قابل جعل نیست، و الا لازم می آید که بعضی از اشیائی که نه جعل حلّیّت روی آنها شده است و نه جعل حرمت روی آنها شده است، بحسب واقع نه حلال باشند و نه حرام باشند و این با ارتکاز متشرعه کاملا مخالفت دارد. می گوییم: ما چنین فرضی نداریم، برای این که ما داریم این جوری فرض می کنیم که شارع در لباس یک قاعدۀ کلیه با کلمۀ کل در حال اضافۀ به شیء: «کل شیء طاهر، کل شیء هو لک حلال» همه چیزها را محکوم به این حکم قرار داده است.

این جعل طهارت به نحو العموم روی همۀ اشیا است و جعل حلّیّت به نحو العموم روی همۀ اشیا است؛ منتها شما در کتاب عام و خاص اصول که وارد شدید، در مسألۀ عدم تنافی بین عام و مخصّص گفتید: چطور می شود مولا از یک طرف«اکرم العلماء» بگوید، و از یک طرف«لا تکرم زیدا العالم» بگوید؟ مگر ما در منطق نخواندیم که بین موجبۀ کلیه با سالبه جزئیه منافات تحقق دارد، پس چرا بین عام و خاص منافات نیست؟ چرا اگر دو روایت داشتیم یکی از آنها عام بود و دیگری خاص بود شما می گویید: این داخل حدیثان مختلفان و خبران متعارضان نیست؟ بین عام و خاص هیچ گونه تعارض و اختلافی