سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 14 صفحه 307

و بعید به نظر می رسد این است که می فرمایند: طهارت ظاهریه چون روی ذات اشیا و عناوین اشیا نیست بلکه روی اشیا بوصف کونها مشکوک النجاسه و الطهاره است، موضوع در طهارت ظاهریه، عناوین اولیۀ اشیا نیست لذا نمی توانیم بگوییم: «الماء طاهر ظاهرا» نمی توانیم بگوییم: فلان چیز طاهر ظاهرا. در موضوع طهارت ظاهریه، عنوان مشکوکیت، قیدیت و موضوعیت دارد. باید بگوییم: «الماء المتصف بکونه مشکوک الطهاره یکون طاهرا ظاهرا و الا الماء بعنوان انّه ماء، لا یعقل» که محکوم به طهارت ظاهریه بشود. چون در موضوع طهارت ظاهریه عنوان مشکوکیت دخالت دارد.

نتیجه این می شود که مغیّا بودن و دارای غایت بودن، در ذات طهارت ظاهریه به خاطر همین لحاظ کلمه مشکوکیت محفوظ است. وقتی که شما عنوان مشکوکیت را در موضوع طهارت ظاهریه به عنوان قیدیت و جزء موضوع، قرار می دهید معنایش این است که این تا زمانی هست که شک هست. اما اگر شک به علم تبدّل پیدا کرد، حالا یا علم به نجاست و یا علم به طهارت، دیگر معنا ندارد که طهارت ظاهریه در صورت علم وجود داشته باشد. اگر علم، علم به نجاست هست، که نجس است و اگر هم علم، علم به طهارت این است این طریق به واقع است، نه اینکه طهارت ظاهریه در کار باشد. لذا در ذات طهارت ظاهریه، مغیا بودن به«حتی تعلم انّه قذر»، مفروض و مسلّم است.

عدم امکان جعل غایت برای طهارت ظاهریه

بعد نتیجه می گیرند می گویند: حالا که اینطور شد اگر در ذات یک حکمی عنوان مغیّا بودن مدخلیت پیدا کرد، نتیجه این می شود که اصلا جعل غایت در طهارت ظاهریه صحیح نیست. این کأنّ مثل آن چیزی است که در باب قطع می گویید. می گویید: حجیّت برای قطع ذاتی است. می گویید: حجیّت(به قول مرحوم آخوند) از لوازم ماهیت قطع است لذا دیگر معنا ندارد که شارع برای قطع، جعل حجیت بکند. معنا ندارد که شارع بگوید: «جعلت القطع حجه» اما در باب ظنون هر ظنی را شارع بخواهد معتبر بکند، نیاز به جعل دارد. باید بگوید: ظن حاصل از خبر واحد را من حجّت قرار دادم.

کأنّ ایشان شبیه همین معنا را اینجا هم ذکر می کنند. می فرمایند: اگر چیزی در ذاتش مسألۀ مغیّا بودن دخالت داشت، دیگر معنا ندارد که برای او غایت جعل بکنند و«حتی تعلم انّه قذر» را در کار بیاورند. مگر اینکه شما این«حتی تعلم انّه قذر» را روی طهارت