سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 14 صفحه 31

اینکه ادله بیش از اربعه است، در این صورت استصحاب هم به عنوان یک دلیل پنجم، در ردیف ادلۀ اربعه قرار می گیرد.

مقایسۀ آیۀ نبأ با روایات استصحاب

مطلب دوم: مرحوم بحر العلوم در کتاب فوائدشان در همین رابطه عبارتی دارد که تقریبا همان حرفی را که ما در باب استصحاب ذکر کردیم، بیان می کند؛ یعنی می فرماید:

نسبتی که آیه نبأ به روایتی که دلالت بر حکم می کند دارد، این است که آیۀ نبأ«دلیل علی الدلیل لا دلیل علی الحکم»، همان نسبت را اخبار لا تنقض، به احکامی که به استصحاب ثابت می شود، دارد؛ یعنی اخبار لا تنقض در مقایسه با وجوب نماز جمعه در عصر غیبت، عنوانش این نیست که اینها دلیل بر وجوب است، عنوانش این است که اینها دلیل بر دلیل بر وجوب هستند. خلاصه حرف بحر العلوم این است لکن مرحوم شیخ انصاری(اعلی الله مقامه الشریف) این حرف را مورد اشکال قرار داده است و مورد را هم استصحاب در حکم جزئی قرار می دهد.

معنای حکم شرعی بودن استصحاب از نظر شیخ

ایشان می فرماید: اگر عبای من اول صبح نجس بود و حالا شک دارم در اینکه این عبا نجس است یا نه، شما می گویید: ما اینجا استصحاب نجاست می کنیم. عبارت شیخ این است: معنای استصحاب نجاست این است که بگوییم: عبا الان نجس است. معنای دیگری ندارد. اینکه می گویید: عبا الان نجس است«هل هو حکم أم لا»؟ بله حکم است.

حکم شرعی این است که عبا الان نجس است. شیخ می فرماید: آیا دلیل بر این حکم شرعی که عبارت از نجاست عبا در شرایط فعلی است، غیر از«لا تنقض الیقین بالشک» چیز دیگری است؟ یا همان«لا تنقض الیقین بالشک» می گوید: این عبا نجس است؟ همان است که دلالت بر نجاست این عبا کرده است. پس چطور بگوییم: اخبار لا تنقض دلیل بر حکم نیستند بلکه دلیل بر دلیل بر حکم هستند؟

این حرف به حسب ظاهر درست نیست و همان حرفی که بحر العلوم فرمودند به حسب ظاهر صحیح است. «لا تنقض الیقین بالشک» نمی گوید: «هذا العباء نجس».

«لا تنقض الیقین بالشک» نمی گوید: حکم شرعی نجاست در این عبا، ثابت است.