سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 14 صفحه 330

مأموربه نباشد، اگر نماز را شارع به صورت قانون و قاعده واجب نکرده باشد، دیگر صلاه به عنوان یک ماهیت مخترعه، چه معنایی می تواند داشته باشد؟ مخترعه بودن نماز به لحاظ این است که نماز در شریعت به عنوان فریضۀ الهی مطرح شده است و شارع این ماهیت را واجب کرده است که مکلف در خارج ایجاد بکند.

معنای حکم وضعی بودن اجزای صلاه

پس در حقیقت مخترع بودن این ماهیت، به لحاظ تعلق امر به این ماهیت و بعد تعلق الامر بهذه الماهیه است. وقتی که مسأله به این صورت شد، ما از شما سؤال می کنیم: آیا «فاتحه الکتاب جزء للصلاه أم لا؟» می گویید: بله. می گوییم: جزئیت فاتحه الکتاب للصلاه المأمور بها، از احکام وضعیه است؟ جواب می دهید: بله. می گوییم: از چه سنخ از احکام وضعیه است؟ شما فرضا جواب مرحوم آخوند را می دهید، می گویید: از قسم ثانی از احکام وضعیه است. (همان طوری که بعدا عرض می کنیم، مرحوم آخوند می فرماید: این قسم از احکام وضعیه از تکلیف انتزاع می شود.) اگر امر به مرکب تعلق نگیرد و اگر تکلیف مولا به یک مرکب ذات اجزاء تعلق پیدا نکند، ما چطور می توانیم بگوییم: «فاتحه الکتاب جزء للمأمور به» چطور می توانیم بگوییم: «الرکوع جزء للمأموربه»؟ اگر امری به صلاه متعلق نشود، ما چطور می توانیم بگوییم: فاتحه الکتاب جزء للمأمور به؟ لذا نظر شما این است که جزئیت للمأمور به از تعلق تکلیف به مرکب ذات اجزاء انتزاع می شود کما اینکه شرطیت للمأمور به از این که امر به یک مأموربه مقیّد بشیء تعلق بگیرد، انتزاع می شود.

اگر امر به صلاه مقیّد به طهارت، تعلق گرفت آنوقت شما برای طهارت، عنوان شرطیت للمأمور به را انتزاع می کنید. پس جزئیت للمأمور به، شرطیت للمأمور به، مانعیت که همان فرضا تقیّد به عدم مانع است، اینها همه از تعلق امر به مرکب و مقیّد به وجود شیء، یا مقیّد به عدم شیء در ناحیه مانع انتزاع می شود.

ایشان می فرماید: وقتی که شما تا این درجه پیش می آیید، اگر امر به خود صلاه متعلق شده است، به این مجموعه تعلق پیدا کرده است. آیا شما نمی توانید بگویید: این مجموعه مأموربها است؟ این کل مأموربه است؟ عنوان مأموربه بودن، عنوان کل المأمور به بودن، همان طوری که فاتحه الکتاب، عنوان جزئیت للمأمور به دارد، مجموعۀ صلاه هم عنوان