سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 14 صفحه 335

نیابت در قضا شد، دیگر هزار جور توسعه می توانیم دربارۀ او بدهیم بگوییم: چه لزومی دارد که عدالت داشته باشد؟ چه لزومی دارد که مثلا مراتبی را واجد باشد؟ چه لزومی دارد که جهات دیگری در او وجود داشته باشد؟ عنوان، عنوان نیابت است؟ یا عنوان، عنوان تشخیص اهلیت و تعیین اینکه این صلاحیت برای قضاوت شرعی دارد، است؟

در باب قضاوت بعید به ذهن می رسد که حرف مرحوم محقق نائینی تمام باشد. در باب قضاوت و لو اینکه در زمان ما به واسطۀ وجود بعضی از مسائل اضطراریه، بعضی از شرایط در بعضی از قضات وجود ندارد اما وقتی که بخواهیم اصل مسأله را با قطع نظر از شرایط اضطراری بررسی بکنیم، اگر برگشت این نصب قاضی به مسألۀ نیابت و وکالت است، پس لازمه اش این است که در غیر صورت اضطرار هم بشود به یک آدمی که مجتهد نیست بگوید: تو برو به نیابت از طرف من، قاضی باش! در مسأله نیابت باید اینطور باشد در حالی که بلا اشکال اینطور نیست. اگر جهات اضطراری در کار نباشد، یک قاضی فاقد شرایط و اهلیت قضا به عنوان نیابت نمی تواند تصدی مسألۀ قضا را پیدا بکند. لذا در مسألۀ قضا حرف ایشان یک قدری محل تأمل است، و لو اینکه در مسألۀ ولایت تا حدی قریب به ذهن است.

پرسش:

1 - کیفیت حکم وضعی بودن نماز و روزه و امثال آن را از نظر محقق نائینی(ره) توضیح دهید.

2 - معنای ماهیات مخترعه را از نظر امام(ره) بیان کنید.

3 - مسألۀ ولایت و قضاوت را از نظر محقق نائینی(ره) توضیح دهید.

4 - وضعی بودن رسالت و خلافت را از نظر امام(ره) شرح دهید.

5 - آیا کلام محقق نائینی(ره) نسبت به مسألۀ ولایت و قضاوت، قابل پذیرش است؟ چرا؟