سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 14 صفحه 35

«خصوصیه حضور الامام المعصوم» است. اگر در زمان حضور امام بود، ما شک نداشتیم که نماز جمعه وجوب دارد و لذا حالت سابقۀ متیقنه ما هم همین است، منتها حالا که خصوصیت حضور امام منتفی شد و تبدل به غیبت امام معصوم پیدا کرد، این برای ما شک می آورد که آیا در زمان غیبت هم نماز جمعه وجوب دارد یا ندارد؟

پس موضوعی که در زمان سابق، حکم روی آن مترتب بود، اگر تمام خصوصیاتش محفوظ باشد و هیچ جهتی در آن وجود نیامده باشد، معنا ندارد که شک در بقای حکم بکنیم، معنا ندارد که نسبت به بقای حکم، مردد باشیم. پس شک در بقا، همیشه ناشی از انتفای بعضی از خصوصیاتی است که در سابق وجود داشته است.

عدم امکان تردید در احکام عقلیه

بعد شیخ می فرماید: در احکام شرعیه ای که از راه حکم عقل، استکشاف می شود و به عبارت دیگر در خود حکم عقلی، آیا ما می توانیم شک در بقا داشته باشیم؟ آیا در حکم عقلی، تردید در بقاء متصور است یا متصور نیست؟

شیخ می فرماید: این غیر قابل تصور است، برای اینکه آن موضوعی که عقل روی آن حکم کرد و تمام خصوصیاتی که دخالت در حکم عقل داشت، روشن بود، الان آیا آن خصوصیات هست یا نیست؟ اگر آن خصوصیات بأجمعها وجود دارد، یقینا حکم عقل باقی است و یقینا عقل الان هم حکم می کند همان طوری که در سابق حکم می کرد، برای اینکه حالا با سابق فرقی نکرده است، همان خصوصیاتی که در سابق دخالت در موضوع داشت و تحقق داشت، همان خصوصیات حالا هم وجود دارد. پس دیگر چطور عقل می تواند شک در بقا بکند و منشأ شک در بقا چیست؟ و اگر بعضی از آن خصوصیات منتفی شده باشد، شیخ می فرماید: هر خصوصیتی که عقل در رابطه با موضوع می آورد، می داند که این خصوصیت در ترتب حکم نقش دارد لذا اگر این خصوصیت منتفی شد، آیا شما باز تردید دارید یا یقین دارید به اینکه دیگر حکم عقل وجود ندارد؟ حکم عقل «منتف قطعا، لا انّه مشکوک البقاء، لا أنّ العقل متحیر فی بقاء الحکم و عدمه».

لذا اگر اخبار«لا تنقض الیقین بالشک» را هم بگیریم که عمده دلیلتان در باب استصحاب همین اخبار«لا تنقض» است و استدلال به روایات در باب استصحاب، یک استدلال صحیح و متقن است، معذلک اخبار«لا تنقض الیقین بالشک»، یقین به حدوث و