سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 14 صفحه 351

اصطلاح است و الاّ واقعیت مطلب، همان است که وقتی که مولا تکلیفش را متوجه عبد می کند، یک وقت می گوید: «اکرم زیدا» که هیچ شرطی همراهش نیست. یک وقت می گوید: «ان جائک زید فاکرمه»، یک وقت می گوید: «ان جائک زید و لم یکن معه عمرو فاکرمه»، شما می فهمید معیّت عمرو، مانعیت دارد. اگر زید بیاید و عمرو همراهش باشد، این همراهی عمرو، مانعیت از وجوب اکرام دارد.

اینها یک تعبیرات روشن و بیّنی است و ما سببیت و شرطیت و مانعیت را در این رابطه محاسبه می کنیم و در این رابطه کاملا به شارع ارتباط دارد و ریشه اش خود شارع است و هیچ ربطی نمی تواند به مقام تکوین و جعل تکوینی داشته باشد. هرچه هست مربوط به خودش هست. خودش گفت: «اکرم زیدا»، خودش گفت: «ان جائک زید فاکرمه»، خودش گفت: «ان جائک زید و لم یکن معه عمرو فاکرمه»، خودش گفت: «رفع عن امتی ما اضطروا الیه». در ضمن حدیث رفع خودش رافعیت را به لحاظ«ما اضطروا الیه» برای اضطرار قرار داده است.

لذا ضمن این که آن اشکال اول ما در این مثالهایی که عرض کردیم در این قسم به مرحوم آخوند وارد نیست برای این که شرطیت، مجعول شرعی است، مانعیت حیض، مجعول شرعی است، رافعیت اضطرار، مجعول شرعی است و داخل در احکام وضعیه می شود و دیگر آن اشکال اول به مرحوم آخوند در اینجا پیاده نمی شود و هم مسألۀ تعلق جعل تشریعی به این قسم از احکام وضعیه کاملا روشن است برای اینکه هرچه هست و نیست ما از ناحیۀ خود شارع و تعبیر شارع و نحوۀ بیان حکم از ناحیۀ شارع، استفاده می کنیم.

انصاف این است که در کلام مرحوم آخوند یک چنین خلطی شده و خودشان هم توجه نفرموده اند که در واجب مشروط در مقابل شیخ قد علم کردند و مسأله استطاعت را به عنوان شرط الوجوب ذکر کردند، پس چه شده که آن مسائل اینجا فراموش شده و این قسم اول را به گونۀ دیگری مطرح فرموده اند؟

معنای سببیت دلوک شمس برای وجوب نماز ظهر و عصر

و اما در باب دلوک شمس، واقعیتش این است آن سببیت، اگر تعبیر به سبب هم داشته باشیم که این هم ظاهرا در روایات نیست آن که در روایات هست این است: «اذا زالت