سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 14 صفحه 355

اما اگر می خواهید بفرمایید که در باب جزئیّت و شرطیّت و مانعیّت للمأمور به اصلا راه غیر از این نیست و در حقیقت ادعای انحصار بفرمایید، بگویید: راه جزئیّت للمأمور به عبارت از انتزاع از تعلق امر به مرکب است و غیر از این راه ندارد، شرطیّت للمأمور به هکذا و مانعیّت هکذا، بعد بخواهید نتیجه بگیرید که جعلی که شارع در رابطۀ با جزئیّت و شرطیّت و مانعیّت للمأمور به دارد، لا محاله جعل تبعی است، کما اینکه ظاهر بیان مرحوم محقق خراسانی هم همین است که در این قسم ثانی می خواهند بفرمایند: آن راهی که باز است، تنها یک راه است و آن تعلق جعل تشریعی است به نحو تبعیّت. یعنی راه استفاده جزئیّت منحصرا تعلق امر به مرکب است. راه استفادۀ شرطیّت منحصرا تقیّد مأمور به به وجود شیء است، و همین طور در باب مانعیّت.

عدم انحصار جعل جزئیت و شرطیت به طریق انتزاع از مأموربه

ما این حرف را نمی پذیریم و راه را منحصر نمی دانیم. نمی خواهیم بگوییم: انتزاع درست نیست، می خواهیم بگوییم: راه استفادۀ جزئیّت منحصرا این نیست که شما بیان کردید، بلکه راه دیگری وجود دارد. راهش این است که مولا مستقلا جعل جزئیّت بکند، مستقلا و بالاستقلال و بالاصاله جعل شرطیّت بکند و بالاصاله جعل مانعیّت بکند. وقتی که خداوند می فرماید: «اقیموا الصلاه» و رسول اکرم(صلی الله علیه و آله) می فرماید: «لا صلاه الاّ بفاتحه الکتاب» در این«لا صلاه الاّ بفاتحه الکتاب» چه چیزی جعل شده است؟ وقتی که می فرماید: «لا صلاه الاّ بفاتحه الکتاب» امر ثانی در کار است. در«لا صلاه الاّ بفاتحه الکتاب» مسألۀ امر مطرح نیست. امر در«أَقِیمُوا الصَّلاهَ» مطرح است. پس این بیانی که شارع می فرماید: «لا صلاه الاّ بفاتحه الکتاب» غیر از این است که به نفس همین عبارت و به نفس همین تعبیر دارد جعل جزئیّت می کند؟ ما با«لا صلاه الاّ بفاتحه الکتاب» چه جوری برخورد بکنیم؟

شما که می گویید: راه منحصر جزئیّت این است که امر به مرکب متعلق بشود، معنایش این است که«أَقِیمُوا الصَّلاهَ» کأنّ این جوری باشد: «اقیموا الصلاه المرکبه من الرکوع و السجود و فاتحه الکتاب و غیرها». حالا که این طور نیست. «أَقِیمُوا الصَّلاهَ» در قرآن مطرح است، رسول خدا هم که«لا ینطق عن الهوی ان هو الا وحی یوحی» لسان، لسان خداوند است، می فرماید: «لا صلاه الاّ بفاتحه الکتاب». آیا شما از این استفاده نمی کنید که