سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 14 صفحه 356

در ضمن این عبارت دارد جزئیّت را به طور استقلال جعل می کند نه به طور انتزاع از امر به مرکب؟

عرض کردم: جای تو هم نیست که کسی قیافه این«لا صلاه الاّ بفاتحه الکتاب» را تغییر بدهد و بگوید: معنای«لا صلاه الاّ بفاتحه الکتاب» این است: «یجب الصلاه المشتمله علی فاتحه الکتاب» و اگر گفت: «یجب الصلاه المشتمله علی فاتحه الکتاب» شما از آن انتزاع جزئیّت می کنید. کجا معنای«لا صلاه الاّ بفاتحه الکتاب، یجب الصلاه المشتمله علی فاتحه الکتاب» است؟ معنای مطابقی و معنای عرفی«لا صلاه الاّ بفاتحه الکتاب» این است که«ان فاتحه الکتاب جزء من الصلاه». خود جزئیّت در این عبارت جعل می شود، مستقلا هم جعل می شود، یا مثلا در«لا صلاه الاّ بطهور» یک وقت شارع می فرماید: «صلّ مع الطهاره» درست است شما از«صلّ مع الطهاره» شرطیّت را انتزاع می کنید، یعنی جعل تبعی به شرطیّت متعلق است، اما اگر گفت: «لا صلاه الاّ بطهور» چطور؟ اینجا دیگر تبع چه معنا دارد؟ اینجا امری نیست که شما بگویید: از تقیّد مأموربه، به وجود، ما شرطیّت را استفاده و انتزاع می کنیم.

جعل استقلالی شرطیت استقبال کعبه در باب تغییر قبله

سیدنا الاستاذ اینجا نکتۀ خوبی ذکر کرده اند. می فرمایند: در مسألۀ تغییر قبله، شما می دانید که قبلۀ مسلمانها مدتها همین مسجد الاقصی بوده است که الان در دست اسرائیل غاصب است. بعد از مدتها قبله تغییر کرد. در قرآن هم مسألۀ تغییر قبله، مطرح شده است. خداوند می فرماید: «قد نری تقلّب وجهک فی السماء». گویا یهودی ها روی این مسأله انگشت گذاشته بودند که اگر شما دین جدیدی دارید، چطور به طرف مسجد الاقصی نماز می خوانید؟ این برای رسول اکرم ناراحتی بوجود آورده بود. خداوند در آیه می فرماید: «فَلَنُوَلِّیَنَّکَ قِبْلَهً تَرْضاها» خیلی زود ما قبلۀ شما را تغییر می دهیم که مورد پسند شما باشد، بعد هم در آیۀ دیگر فرمود: «فَوَلِّ وَجْهَکَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ» از این به بعد، دیگر قبله مسجد الحرام شد. مسألۀ تغییر قبله معنایش این است که از این به بعد که خداوند می فرماید: «فَوَلِّ وَجْهَکَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ» نماز یک شرط تازه پیدا کرد و آن عبارت از استقبال کعبه است، استقبال مسجد الحرام است.

خداوند در این تغییر و تحویل چه کار کرد؟ آیا در مقام تحویل، آمد آن امری را که