سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 14 صفحه 358

انصاری می فرماید که تمام احکام وضعیّه، امور انتزاعیّۀ از تکالیف است. اصلا ما حکم وضعی مستقل نداریم. اینکه شما ملکیّت را اعتبار می کنید، این ملکیّت مستقلا اعتبار نمی شود. شما در دنبال بیع، «جواز تصرف البایع فی الثمن» به نحو مطلق و«جواز تصرف المشتری فی المبیع» به نحو گسترده دارید. از این جواز تصرف، انتزاع ملکیّت می شود و آنچه که مترتب بر عقد البیع است، همین جواز تصرف است. حکم تکلیفی در دنبال بیع تحقق دارد و شما از این حکم تکلیفی انتزاع ملکیّت می کنید. در باب نکاح هم همین طور، در باب حریّت و رقیّت و اشباه ذلک هم همین طور.

اینجا ما به مرحوم شیخ همان طوری که در خلال بحثها اشاره شد، عرض می کنیم که شما یک وقت می خواهید بگویید که ظاهر ادله این است، یک وقت می خواهید بگویید:

این امتناع دارد. اگر مسألۀ امتناع را مطرح می کنید یعنی می خواهید بگویید: ممتنع است که عقلا و شارع خود ملکیّت را مستقلا و بالاصاله اعتبار بکنند. ما سؤال می کنیم چه دلیلی بر امتناع این هست؟ «ایّ دلیل دلّ علی امتناع اعتبار الملکیّه، اعتبار الزوجیّه، اعتبار الحریّه، اعتبار الرقیّه»؟ ما وقتی دربارۀ یک شخص حرّی مسألۀ حریّت را مطرح می کنیم، چه بسا اصلا توجه نداریم به اینکه لازمۀ حریّت و احکام تکلیفی آن چیست؟ ما وقتی که ید شما را می بینیم، می گوییم: شارع این ید را امارۀ ملکیّت قرار داده است. با توجه به ید شما فقط ملکیّت در ذهن ما می آید و چه بسا آثار و لوازم ملکیّت اصلا مفروغ عنه باشد، پس چه دلیلی دلالت می کند بر اینکه ملکیّت به تنهایی، زوجیّت بالاستقلال، حریّت بالاصاله، اینها قابلیّت جعل نداشته باشد؟ و اگر می خواهید بگویید: امتناع ندارد ولی ظاهر ادله خلاف این مسأله است، می گوییم: ظاهر ادله هم تصادفا همین معنا را می گوید.

شما مگر روایتی را که در باب حیازت واقع شده است، ملاحظه نفرموده اید؟ می گوید:

«من حاز ملک»، کسی که حیازت کرد، مالک می شود. دارد در مورد حیازت، جعل ملکیّت می کند. یا در مورد احیاء می فرماید: «من احیا ارضا میته فهی له» به حسب آنچه که مشهور می گویند و ظاهر هم همین است، کسی که یک زمین مرده ای را احیا بکند، این زمین مال اوست. لام، لام ملکیّت است. این«فهی له» دارد جعل ملکیّت می کند.

لازمه تأخّر حکم از موضوع در باب عقود و ایقاعات

در باب عقود و ایقاعات هم آن طوری که من اشاره کردم، شما وقتی به ادلۀ احکام