سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 14 صفحه 371

مسأله همین است منتها فرقشان این است که در«لا تشرب الخمر» خمر موضوعیت دارد ولی در«لا تنقض الیقین بالشک» یقین و شک موضوعیت دارد.

همان طوری که در«لا تشرب الخمر» هم علم به لا تشرب لازم است و هم عدم غفلت از موضوعش که عبارت از خمر است، در«لا تنقض الیقین بالشک» هم اگر استصحاب بخواهد جاری بشود، شرط دارد: اول اینکه«لا تنقض» به گوش شما خورده باشد، یعنی بدانید در اسلام قاعده ای به نام«لا تنقض الیقین بالشک» وجود دارد و ثانیا نسبت به موضوعش متوجه باشید، نسبت به یقین و شک التفات داشته باشید، یعنی بدانید که شما واجد صفت یقین و واجد صفت شک هستید، بدانید که لباس شما در اول ظهر نجس بوده است و الان شک در بقای نجاست دارید و این حالت یقین و شک، «ملتفت الیه» شما باشد. عمده، این جهت است. اما اگر در یک جایی شما به طور کلی غافل بودید، غفلت از یقین و شک داشتید، توجه به یقین و شک خودتان نداشتید، و لو اینکه در باطن قلب شما این یقین و شک موجود است، در خزانۀ نفس شما این یقین و شک موجود است، اما شما به آن التفات ندارید، شما به آنچه که در خزانۀ نفستان وجود دارد، توجه ندارید آیا«لا تنقض الیقین بالشک» به عنوان اینکه یک قاعده ای است که دلیل بر استصحاب است می تواند در اینجا بگوید استصحاب جریان دارد؟ یا اینکه حتما(به تعبیر علما) باید یقین و شک، فعلیّت داشته باشد، و معنای فعلیّت، «ملتفت الیه» بودن است، و معنای«ملتفت الیه» بودن، عدم غفلت و ذهول است. گاهی اگر انسان توجه بکند، خودش را شاک می بیند، لکن اصلا توجه ندارد به این معنا تا عنوان شک، مورد التفات او قرار بگیرد.

لذا ما می توانیم چنین تعبیر بکنیم که«یشترط فی جریان الاستصحاب فعلیه الشک و الیقین» به این معنایی که عرض کردیم در جریان استصحاب باید یقین و شک فعلی باشد، یعنی مورد توجه و مورد التفات باشد. البته این مطلب را مرحوم شیخ و مرحوم آخوند و امثال اینها هم ذکر کرده اند با اینکه آنها در«لا تنقض الییقین بالشک» مخصوصا مرحوم شیخ یقین را به معنای متیقن معنا می کند و مرحوم آخوند یک حرف دیگری که بعد ان شاء الله عرض می کنیم، زده اند در عین حال هر دو این مسأله را عنوان کرده اند. گفته اند:

«یعتبر فی جریان الاستصحاب فعلیّه الشک و الیقین» و برای این مطلب دو تا فرع ذکر کرده اند که نتیجۀ این مسأله هم در این دو تا فرع ظاهر می شود. این دو تا فرع را مطالعه