سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 14 صفحه 395

حالت را داشته باشید که شک بکنید در بقاء علی تقدیر الثبوت، کافی است امّا لازم نیست که احراز بشود ثابت هست یا نه؟

اینجا که بیّنه قائم می شود که عبای شما در اول صبح نجس است، بعد شما شک می کنید که این عبا را تطهیر کردید یا نه؟ شک شما به این کیفیت است که شک در بقای نجاست عبا دارید، «علی تقدیر کون العباء نجسا» و از طرفی هم یقین ندارید«بان العباء نجس» امّا شک در بقاء علی تقدیر الثبوت دارید و همین مقدار در جریان استصحاب، کفایت می کند. اشکالی که به مرحوم آخوند توجه پیدا می کند این است که همان طوری که در روایات استصحاب، روی کلمۀ شک تکیه شده است، روی کلمۀ یقین هم تکیه شده است. مگر در روایات استصحاب«لا تنقض الیقین بالشک» ندارد پس چه طور شما حساب یقین را از لا تنقض بیرون می کشید؟ چرا برای یقین در«لا تنقض الیقین بالشک» حسابی باز نمی کنید؟

ایشان در جواب می فرماید: یقینی که ذکر شده، موضوعیّت ندارد. این یقین مرآت و طریق الی الثبوت است و لازم نیست که خود این یقین، وجود داشته باشد به طوری که ما برای یقین، موضوعیّت قائل شویم. یقین، موضوعیّت ندارد. و لو کلمۀ یقین در«لا تنقض» ذکر شده است، اما چون این یقین، یقین طریقی و مرآتی است، لذا خصوصیاتی برای این یقین ملاحظه نمی کنیم و در مواردی هم که یقین وجود ندارد و یک طرق ظنیۀ معتبرۀ شرعیه وجود دارد، آن طرق هم مرآه واقع است، آن طرق هم کاشفیّت از واقع دارند. لذا همان طوری که در مورد یقین، «لا تنقض» پیاده می شود، در مورد آن امارات معتبره و طرق معتبره هم«لا تنقض» پیاده می شود و در نتیجه در مورد استصحاب که متیقن آن به اماره یا بیّنه ثابت شده است، دیگر اشکالی باقی نمی ماند.

ما دو اشکال مهم به مرحوم آخوند داریم. بعد هم باید بیان کنیم که چطور استصحاب در مورد امارات، جریان پیدا می کند. نمی توانیم بگوییم: هیچ اشکالی ندارد که استصحاب در مورد امارات و طرق جریان پیدا نکند و الا سدّ باب استصحاب«فی کثیر من الموارد» لازم می آید، لذا مجبور هستیم که یک راه حلی برای این مسأله، پیدا بکنیم.

عدم کفایت یقین تقدیری در استصحاب از نظر محقق خراسانی(ره)

اولین اشکالی که به مرحوم آخوند وارد است اینکه شما در تنبیه اول گفتید: «یعتبر فی