سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 14 صفحه 401

اگر عادل برای شما یک خبری آورد، و لو اینکه شما احتمال می دهید که خبر این عادل، مخالف با واقع است لکن این احتمال را نادیده بگیر و این احتمال را الغا بکن. در حقیقت معنای حجیت خبر واحد که مفاد«صدّق العادل» است، این می شود: «الغ احتمال الخلاف». احتمال خلاف در رابطۀ با خبر واحد، باید کنار گذاشته بشود؛ یعنی در نتیجه، شارع در رابطۀ با خبر عادل، شما را متیقن می بیند، شما را صاحب یقین می بیند، منتها نه صاحب یقین وجدانی، نه صاحب یقین حقیقی بلکه صاحب یقین تعبدی؛ یعنی وقتی که خبر واحد قائم بر وجوب نماز جمعه شد، معنای«صدّق العادل» این است که ما که توجه به خبر واحد پیدا کردیم، شارع در رابطۀ با وجوب نماز جمعه، ما را با دید متیقّن نگاه می کند، مثل کسی که خودش یقین به وجوب نماز جمعه پیدا کرده است، منتها آنجا یقینش، یقین وجدانی است. در«صدّق العادل» وقتی که می گوید: «الق احتمال الخلاف»، انسان که نمی تواند تکوینا احتمال خلاف را الغا بکند، انسان که نمی تواند یک کاری بکند که احتمال خلاف از صحنۀ ذهنش خارج بشود، پس معنای«الغ احتمال الخلاف»؛ یعنی دور احتمال خلاف قلم گرفته بشود؛ یعنی در محیط تشریع و در جوّ تعبد، ما تو را متیقن می بینیم، ما تو را صاحب یقین می بینیم. و همین طور در رابطۀ با بیّنه و سایر طرق و و امارات معتبره، مفاد حجیت اینها این است که شارع، انسان را صاحب یقین تعبدی می بیند.

پس ما در جوّ تعبّد و در محیط تشریع، صاحب یقین شدیم. همین شارع«لا تنقض الیقین بالشک» را بیان کرده است. «لا تنقض الیقین بالشک» دستور همین شارع است که ما را متیقن دیده است. لذا اگر بیّنه قائم شد بر اینکه لباس شما اول صبح نجس است، اگر معنای حجت بیّنه، الغای احتمال خلاف شد، معنایش این است که شارع دارد شما را متیقن به نجاست می بیند. اگر شما متیقن به نجاست هستید، دیگر چرا«لا تنقض الیقین بالشک» در مورد شما جاری نشود؟ این«لا تنقض الیقین بالشک» را همین شارع بیان کرده است، همین شارع هم ما را متیقن به نجاست می بیند، پس در حقیقت مثل اینکه صغرا و کبرای قضیه تمام است. شارع می گوید: «انّی اراک متیقنا بالنجاسه و لا ینبغی لک ان تنقض الیقین بالشک ابدا».

پس علّت اینکه استصحاب در موارد طرق و امارات، جریان پیدا می کند روی این مطلبی که مرحوم محقق نائینی و بعضی از تلامذه ایشان معتقد هستند، این است که ادلۀ