سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 14 صفحه 410

می کنید و آن این است که استحکامی که در یقین وجود دارد، به لحاظ حجیتی است که در یقین وجود دارد. یقین«لانّه حجه یکون مبرما و مستحکما» و حجّت است، منجّزیّت و معذّریّت دارد. با وجود یقین، نه مولا بهانه ای دارد و نه برای عبد بهانه باقی می ماند.

پس استحکام را دربارۀ یقین باید روی ملاک حجیت یقین بررسی بکنیم، بگوییم:

«لا تنقض الیقین الذی هو حجه»، به چه چیزی آن را نقض نکنیم؟ «بالشک». شک، فاقد حجیت است. شک که اعتبار ندارد. عنوان حجتی روی شک گذاشته نشده است.

پس در حقیقت ملاک استحکام و ابرام موجود در یقین، مسألۀ کاشفیّت صد در صد یقین از واقعیت نیست بلکه ملاک، آن وصفی است که در باب یقین تحقق دارد و آن، مسألۀ حجیت است. کانّ شارع برای«لا تنقض الیقین بالشک» علت ذکر می کند، می گوید:

«لا تنقض الیقین بالشک لان الیقین حجّه و الحجّیه واجده للاستحکام و الابرام بخلاف الشک الذی لیس بحجه».

تساوی یقین و بیّنه از نظر ملاک استحکام

اگر روی این ملاک، «لا تنقض» را مرتبط با یقین کردیم و استحکام و ابرام را در جهت حجیت یقین بررسی کردیم، دیگر«ما الفرق بین الیقین و بین البیّنه»؟ مگر بیّنه«لیس بحجه»؟ مگر خبر واحد«لیس بحجه»؟ منتها فرق این است که یقین، حجیت ذاتیۀ عقلیه دارد امّا خبر واحد، نیاز دارد که شارع حجیت را برای آن جعل بکند. بیّنه نیاز دارد که شارع برایش حجیت را جعل بکند«اما تأسیسا و امّا امضاء» که علی ایّ حال به شارع ارتباط پیدا می کند.

اگر ملاک استحکام و ابرام یقین را در رابطۀ با وصف یقین که عبارت از حجیّت است، ملاحظه کردیم، نتیجه این می شود که کانّ به جای«لا تنقض الیقین بالشک» گفته شده است: «لا تنقض الحجّه بلا حجّه»، چیزی که دارای حجیّت است، چیزی که عنوان منجزیّت و معذریّت در آن وجود دارد را شما حق ندارید نقض بکنید به چیزی که فاقد حجیت است و عنوان منجزیّت در آن وجود ندارد و عنوان معذریّت در آن وجود ندارد.

در بیان امام بزرگوار، مسأله خیلی سطحی بیان شده است. ایشان فرموده اند: تناسب حکم و موضوع یک چنین اقتضائی دارد. اگر مسأله این است، ممکن است کسی بگوید:

ما درک نمی کنیم که تناسب حکم و موضوعی وجود داشته باشد. امّا اگر مسأله را به این