سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 14 صفحه 413

شمول یقین به وضو در روایت اول زراره نسبت به هر یقینی

شاهد دوم صحیحۀ اوّلی زراره است. که در این صحیحه، استصحاب را در وضو جاری کرد؛ یعنی در طهارت از حدث. اینجایی که استصحاب را در طهارت از حدث جاری کرد، آیا این وضویی که زراره گرفته است و بعد به دنبال آن، «حرّک فی جنبه شیء و هو لا یعلم به» یعنی اینکه زراره نفهمید که خوابش برد یا نه، و حالا نمی داند که آن خواب مبطل وضو، تحقق پیدا کرده یا نه؟ امام در اینجا استصحاب بقای طهارت از حدث را جاری می کند. می فرماید: «فانّه علی یقین من وضوئه». این«علی یقین من وضوئه» را معنا کنیم؛ یعنی اگر زراره وضو گرفته بود و بعد از وضو، شک کرده بود که این وضو آیا صحیحا واقع شد یا باطلا و در نتیجه، قاعدۀ فراغ را جاری کرد و حکم کرد که این وضو، صحیح است و ما قاعدۀ فراغ را یکی از امارات معتبره می دانستیم، اینجا«فانّه علی یقین من وضوئه» هست یا نیست؟ اگر به کمک قاعدۀ فراغ، این وضویی را که قبلا زراره گرفته بود، تصحیح کرده بود، بعد هم«حرّک فی جنبه شیء و هو لا یعلم» در این صورت، آیا این بیان روایت در آن جاری نمی شد؟ آیا روایتی که دارد«فانه علی یقین من وضوئه»، منحصر به جایی است که انسان، یقین صد در صد به صحّت وضو داشته باشد؟ کجا انسان یقین صد در صد به صحت وضو دارد؟ لااقل همان احتمالی که من عرض کردم، احتمال اینکه این آب به حسب واقع غصب باشد، هر آبی، هر کجا هست، آدم احتمال می دهد که این آب و لو در سه قرن پیش غصب شده باشد، با این حال چگونه انسان می تواند یقین بکند که وضویش صحیح است؟ و همین طور احتمالات دیگری که در این راه، جریان دارد.

انسان نمی تواند یقین صد در صد، به صحّت وضو، پیدا بکند. به کمک اصاله الاباحه، اصاله عدم الغصب، قاعدۀ طهارت، قاعدۀ فراغ، حجیّت ید صاحب خانه، وضوی خود را تصحیح می کند. انسان در خانه ای می رود وضو می گیرد، آیا در اعماق قلبش این احتمال نیست که شاید این خانه در دو قرن پیش غصب شده است؟ این احتمال هست، چیزی هم نیست که این احتمال را برطرف بکند و اگر غصب شده است نسل به نسل، و یدا به ید، در دست غاصبین جاهل همین طور گشته است و تا این زمان آمده است. پس ما دربارۀ وضو نمی توانیم یقین به آن معنا، داشته باشیم.