سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 14 صفحه 414

آیا معنای«فانّه علی یقین من وضوئه» این است که زراره در وضویش قاعدۀ فراغ به کار نبرده است؟ زراره در منزل غیر که احتمال می دهد از دویست سال قبل، غصبی بوده است لکن الان، دست صاحب خانه حجیّت دارد و امارۀ بر ملکیت است، نبوده است؟ آیا احتمالات دیگر هیچ کدام در کار نبوده است؟ یا اینکه«فانّه علی یقین من وضوئه»؛ یعنی تو یک وضوی شرعی داشتی و لو اینکه این وضوی شرعی به قاعدۀ فراغ درست شده باشد، و لو اینکه با استناد حجیت ید و اماریّت ید بر ملکیّت درست شده باشد، و لو اینکه با قواعد دیگری درست شده باشد.

پس اینکه امام می فرماید: «فانّه علی یقین من وضوئه» را نمی توانیم محدود بکنیم به یک یقین قطعی، صد در صد که به نظر ما اصلا نه در مسألۀ وضو و نه در مسألۀ استصحاب انسان نمی تواند یقین صد در صد پیدا کند. در باب نجاست، انسان یقین به نجاست پیدا می کند. اگر خونی به لباس انسان ریخت، انسان یقین صد در صد دارد که این نجس است. امّا در مسألۀ طهارت و یا در مسألۀ وضو که مورد صحیحۀ اولای زراره و صحیحۀ ثالثۀ زراره است، این یقین وجدانی اصلا تحقق ندارد. لذا ما استکشاف می کنیم که این«فانّه علی یقین من وضوئه» معنایش یقین در مقابل امارات معتبره، مثل قاعدۀ فراغ و اماریّت ید و امثال ذلک، نیست. در نتیجه ما می توانیم در موارد طرق و امارات معتبره، استصحاب را جاری بکنیم و از خود«لا تنقض الیقین بالشک» هم این معنا استفاده می شود.

پرسش:

1 - بیان امام(ره) را برای اجرای استصحاب در طرق و امارات توضیح دهید.

2 - نتیجۀ بررسی ملاک استحکام یقین در مورد استصحاب در موارد طرق و امارات چیست؟

3 - آیا یقین و بیّنه از نظر ملاک استحکام، مساوی هستند؟ چرا؟

4 - دو شاهد برای جریان استصحاب در موارد طرق و امارات بیان کنید.