سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 14 صفحه 417

برای ما مشکوک است. لذا وقتی که استصحاب فرد مردد را جاری می کنیم، نتیجۀ این استصحاب، ترتب آن آثار مشترکۀ بر بقای هریک از زید و عمرو است کما اینکه در اصل عمل به حدوث آن، وقتی که یقین دارید که یا زید در اینجا هست و یا عمرو، نمی توانید آثار خصوص زید را بار بکنید و یا آثار خصوص عمرو را بار بکنید بلکه آثار مشترکۀ بین حدوث زید و حدوث عمرو، ترتب پیدا می کند. همان طوری که در حالت سابقۀ آن، مسأله این طور است، در استصحاب آن هم همین طور است. پس در قسم دوم از اقسام، استصحاب فرد شد.

بررسی استصحاب فرد منتشر

آیا یک قسم سومی هم اینجا می توانیم تصور بکنیم؟ آیا در استصحاب فرد، یک نوع سوم هم وجود دارد که از آن تعبیر می شود به استصحاب فرد منتشر که هم کلمۀ فرد به کار رفته است و هم کلمۀ منتشر به کار رفته است؟ فرد منتشر چیست؟ فرد معیّن را فهمیدیم، فرد مردد را هم فهمیدیم، آیا یک نوع سومی برای فرد، به نام فرد منتشر وجود دارد؟ چه طور می شود در یک عبارت، انسان هم کلمۀ فرد را به کار ببرد و هم کلمۀ انتشار را؟ در فرد مردد، آن مردد بودنش به لحاظ حال من است که تردید دارم. من نمی دانم آیا زید در فیضیه است و یا عمرو. این کلمۀ مردد که اینجا به کار گرفته می شود به لحاظ این است که من تردید دارم که زید در مدرسه وجود دارد و یا عمرو وجود دارد و الاّ مردد، نمی شود در رابطۀ با خود فرد باشد. بالاخره آن که در فیضیه وجود دارد، یک فرد مشخصی است ولی او از نظر من پنهان است که آیا زید یا عمرو است. لذا کلمۀ مردد در فرد مردد، به لحاظ حال کسی است که می خواهد استصحاب را جاری بکند و الاّ در خود فرد، من حیث الواقع معنا ندارد که تردیدی وجود داشته باشد. فردیّت، مساوق با تشخّص است. فردیّت، مساوی با تعیّن است. امّا فرد منتشر یعنی چه؟ یک چیزی در عین اینکه فردیت دارد؛ یعنی تشخّص و تعیّن دارد، در عین حال، حالت انتشار و سعه در آن وجود داشته باشد.

ظاهرش این است که این اصلا قابل تصور نیست منتها وقتی که از اینها سؤال می کنیم که مقصود شما از فرد منتشر چیست؟ می گویند: مقصود ما از فرد منتشر، کلی معیّن در خارج است و مثال کلی معین در خارج، همان مسأله ای است که در مکاسب مرحوم شیخ