سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 14 صفحه 424

البقاء بود، و اگر عمرو بود، عمرو هم مشکوک البقاء بود. در حقیقت شک در بقا به هر یک از دو طرف احتمال اضافه پیدا می کرد. ما می دانستیم که یا زید و یا عمرو در مدرسه هستند، لکن الان در رابطۀ با هر کدام شک در بقا داریم. یعنی اگر زید بود، احتمال می دهیم که در مدرسه باقی باشد و خارج نشده باشد و اگر عمرو بود، آن هم احتمال می دهیم که در مدرسه باقی مانده باشد و خارج نشده باشد. در حقیقت شک در بقای همان فرد مردد داریم، در ارتباط با هر کدام از دو فرد. امّا اینجا مسأله به این صورت نیست بلکه این گونه است که درست است که ما علم اجمالی داریم که یک فردی در این مدرسه تحقق پیدا کرد، لکن الان که شک در بقا می کنیم، به این اعتبار است که اگر آن فردی که تحقق پیدا کرد، مثلا زید بوده است، قطعا زید از مدرسه خارج شده است و اگر عمرو بود، قطعا در مدرسه مانده که یک طرف تردید، مقطوع البقاء است و یک طرفش مقطوع الارتفاع است، و در نتیجه ما در رابطۀ با کلی شک داریم، که آیا انسان در مدرسه هست یا نه. قطعا انسانی بود و حالا شک داریم که آیا انسان در مدرسه باقی مانده و یا از مدرسه خارج شده است. اگر انسان در ضمن زید بود قطعا از مدرسه خارج شده است و اگر در ضمن عمرو بود قطعا در مدرسه باقی مانده است. لذا در رابطۀ با کلی که عبارت از انسان است، شک می کنیم که«هل یکون باقیا فی المدرسه ام خارجا عن المدرسه؟»

مصداق استصحاب کلی قسم دوم در شرعیات

مثال استصحاب کلی قسم ثانی در شرعیات همان طور که مرحوم شیخ اشاره می کند، این است: اگر انسان یقین دارد به اینکه محدث بود، لکن نمی داند که حدثش آیا حدث اکبر بوده یا حدث اصغر بوده است؟ علت اینکه نمی داند چند تا راه دارد: یک وقت این است که یک رطوبتی از او خارج شده است و علم اجمالی دارد به اینکه این رطوبت یا بول است و یا منی و دیگر شق ثالث ندارد. بر اثر علم اجمالی به اینکه این رطوبت یا بول است و یا منی، یقین می کند که یک حدثی در او تحقق پیدا کرده است. حالا به دنبال این حدث متیقّن، یک وضو می گیرد، بعد از آن که وضو گرفت، شک دارد در اینکه آن حدث باقی است و یا زائل شد؟ اگر آن حدث، حدث اصغر بود و آن رطوبت بول بود، حدث اصغر به واسطۀ وضو قطعا زائل می شود. امّا اگر حدث قبلی حدث اکبر بود و آن رطوبت مشتبه منی بود، حدث اکبر با وضو رفع نمی شود. پس بعد از وضو شک می کند که آیا