سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 14 صفحه 431

معنا به نظر عرف تحقق دارد. اما اگر بخواهیم نظر عرف را کنار بگذاریم و دقت عقل را در اینجا پیاده بکنیم، استصحاب کلی در این قسم ثانی روی دقت عقلی اصلا جریان ندارد.

بیان مطلب چنین است: آن کلی را که شما می خواهید در این قسم استصحاب بکنید، به حسب بادی نظر سه جور تصور می شود:

یک وقت کلی را کلی معرّای از وجود و خصوصیّت می دانید. مستصحب شما آن که می خواهید استصحاب را روی آن جاری بکنید، کلی با این خصوصیّت است که هم عاری از وجود باشد و هم عاری از خصوصیّت باشد. و ممکن است که مستصحب شما کلی متخصّص به احدی الخصوصیتین باشد. کلی انسان در حالی که متخصّص است یا به خصوصیّت زیدیّت و یا به خصوصیّت عمرویّت، که در مستصحب شما و در کلی شما، این قید تشخّص و تخصّص باحدی الخصوصیتین مطرح است.

امکان دارد که شما کانّ یک برزخ بین این دو تا قائل بشوید و آن عبارت از کلی مقیّد به وجود است که دیگر خصوصیات وجودیّه اش در مستصحب شما نقش ندارد. مثلا شما که می گویید: «زید موجود» اینجا هم انسان وجود دارد و هم خصوصیات زیدیت تحقق دارد و شما این خصوصیاتی که ملازم با تشخّص زید است، را ملاحظه می کنید.

امّا در این قسم اخیر، ما کاری به خصوصیت نداریم. ما انسان متّصف به وجود در خارج را ملاحظه می کنیم، حیوان متصف به تحقق در خارج را ملاحظه می کنیم. امّا آن خصوصیاتی که همراه وجود است و ملازم با وجود است دیگر در مستصحب ما نقش ندارد امّا وجود الکلی در مستحب ما نقش دارد.

پس آن کلی مستصحب، یک وقت کلی متّصف به معرّا بودن از خصوصیّت و وجود هر دو است. یک وقت کلی متصف به متخصص بودن به خصوصیّت است. یک وقت کلی متّصف به وجود در خارج است که دیگر خصوصیات و تشخصّات ملازم با این، در مستصحب ما هیچ نقشی ندارد.

ایشان می فرمایند: هر کدام از اینها را بخواهید استصحاب بکنید یا قضیۀ متیقنه و مشکوکه(هر دو را) ندارید یا قضیۀ متیقنه دارید، امّا قضیۀ مشکوکه ای که با قضیۀ متیقنه متحد باشد، ندارید. و به تعبیر ایشان: در هر کدام از اینها، یا هر دو رکن استصحاب، اختلال دارد که حتی قضیۀ متیقنه ای برای شما وجود ندارد و یا اینکه یک رکن