سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 14 صفحه 432

استصحاب اختلال دارد و آن این است که شما قضیۀ متیقنه دارید، امّا یک قضیۀ مشکوکه ای که متحد با قضیۀ متیقنه باشد، را ندارید.

امتناع استصحاب کلی معرّا از وجود

لذا ایشان می فرمایند: اگر استصحاب کلی را به نحو اول بخواهید جاری بکنید که اگر از شما سؤال کردند: مستصحب شما چیست؟ می گویید: کلی. می گویند: کلی با چه وصفی؟ می گویید: کلی که نه وجود داشته باشد و نه شخصیت و تشخّص داشته باشد؟ می گویند: شما که یقین دارید، به چه چیز یقین دارید که می خواهید استصحاب بکنید؟ آیا می شود یقین بکنید به وجود کلی معرّای از وجود؟ انسان می تواند یقین به کلی داشته باشد امّا آیا می شود یقین داشته باشد به اینکه یک کلی مقیّد به اینکه معرّای از وجود است، وجود پیدا کرده است؟ کلی مقیّد به اینکه معرّای از وجود است، ممکن نیست که تحقق پیدا بکند. آن کسی که می گوید: کلی طبیعی، وجودش، وجود افراد است، او خود کلی طبیعی را ملاحظه می کند، نه کلی طبیعی بوصف اینکه معرّای از وجود باشد. چطور انسان می تواند یک قضیۀ متیقنه برای کلی طبیعی بوصف اینکه معرّا بودن از وجود داشته باشد و بگوید: من یقین دارم به وجود کلی؟ کدام کلی؟ کلی معرّای از وجود. انسان نمی تواند یقین به وجود کلی معرّای از وجود پیدا بکند، برای اینکه معقول نیست که کلی معرّای از وجود، وجود پیدا بکند. کلی معقول نیست که کلی مقیّد به اینکه معرّای از خصوصیّت باشد، خصوصیت پیدا بکند. کلی وجود پیدا می کند، کلی تخصّص پیدا می کند، نه کلی مقیّد به معرّا بودن از وجود و معرّا بودن از خصوصیّت.

لذا ایشان می فرماید: در این فرض اوّل، هر دو رکن استصحاب، اختلال دارد، یعنی شما اصلا قضیۀ متیقنه ندارید و اگر قضیۀ متیقنه نداشتید، دیگر قضیۀ مشکوکه به دنبال نبودن قضیۀ متیقنه نمی تواند تحقق داشته باشد. لذا نه قضیۀ متیقنه در کار است، و نه قضیۀ مشکوکه در کار است.

عدم وجود قضیّۀ مشکوکه در فرض دوم از استصحاب کلی

و امّا در فرض دوم که مستصحب شما، عبارت از کلی متخصّص به احدی الخصوصیتین است، کلی متخصّص یا به خصوصیت زیدیت و یا عمرویت. البته