سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 14 صفحه 433

مفروض در اصل بحث ما این بود که اگر زید، داخل خانه بود، قطعا از خانه خارج شد و اگر عمرو داخل خانه بود، قطعا در خانه باقی است. اصل بحث خودمان را که کلی قسم ثانی است، نباید فراموش بکنیم. در همان جایی که«دار الامر بین زید و عمرو» و اینکه اگر زید وارد منزل بوده است قطعا از منزل خارج شده است و اگر عمرو داخل منزل بوده است، قطعا در منزل باقی است، روی این فرض می خواهیم استصحاب کلی متخصّص به احدی الخصوصیتین را جاری بکنیم. ایشان می فرماید: برای ما اینجا قضیۀ متیقنه درست بکنید.

درست است که وقتی که شما علم اجمالی پیدا می کنید به اینکه یا زید وارد خانه شده و یا عمرو وارد خانه شده است، معنای علم اجمالی به بودن زید و یا عمرو، این است که شما یقین دارید که انسان متخصّص به احدی الخصوصیتین در خانه بوده است؛ این را نمی شود انکار کرد. شما قضیۀ متیقنه دارید، می گویید: «و الله الانسان المتخصّص باحدی الخصوصیتین اللتین هما خصوصیه الزیدیه و خصوصیه العمرویه کان فی الدار». تردیدی در این نیست. امّا قضیۀ مشکوکۀ خودتان را درست بکنید. آیا می توانید یک قضیۀ مشکوکه که وحدتی با قضیۀ متیقنه داشته باشد، اینجا درست بکنید؟

اگر بخواهید یک قضیۀ مشکوکه درست بکنید، باید قضیۀ مشکوکه را روی همین عنوان پیاده بکنید و آن این است که بگویید: من در بقای انسان متخصّص باحدی الخصوصیتین فی الدار شک دارم. وقتی که قضیۀ متیقنۀ شما، علم به حدوث انسان متخصّص به احدی الخصوصیتین فی الدار شد، قضیۀ مشکوکۀ شما هم باید همین باشد.

هیچ نباید تغییر بکند. باید بگویید: من شک دارم در اینکه انسان متخصّص باحدی الخصوصیتین در دار باقی هست یا نیست؟ اگر بگویید: چه مانعی دارد، بالاخره ما شک داریم؟ می گوییم: شما چنین شکی ندارید. شما شک ندارید که انسان متخصص باحدی الخصوصیتین در دار هست یا نه؟ شما یقین دارید که اگر آن خصوصیت، خصوصیت زیدیه بود، او سرش را زیر انداخته و از خانه بیرون آمده است و یقین دارید که اگر خصوصیت، خصوصیّت عمرویه باشد، آن خصوصیّت عمرویه قطعا در دار هست. و وقتی که یک طرف آن، مقطوع الزوال است و یک طرف آن، مقطوع البقاء است، شما چه طور می توانید تعبیر بکنید که من شک دارم در اینکه انسان متخصّص یا به خصوصیّت زیدیت و یا به خصوصیّت عمرویت در دار هست یا نه؟