سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 14 صفحه 434

روی همان فرد مرددی که ذکر می کردیم(این تعبیر از من است)، شک در بقا درست است. مثل اینکه در فرد مردد می گفتیم: شما نمی دانید که زید در خانه است و یا عمرو.

می دانید که یکی از اینها هست، امّا نمی دانید که زید است و یا عمرو و علی کلا التقدیرین شک دارید که آیا از خانه بیرون آمدند و یا داخل خانه هستند. اگر قبلا زید بوده، شک دارید که بیرون آمده و یا هست و اگر عمرو بود، شک دارید که بیرون آمده و یا هست.

در اینجا قضیۀ مشکوکۀ شما درست است. همان جوری که یقین دارم که در خانه بوده است، شک در بقای او در خانه دارم.

امّا در استصحاب کلی قسم ثالث مسأله این طوری نیست، «الامر یدور بین زید الذی هو خارج قطعا و بین عمرو الذی هو باق قطعا» لذا من چطور می توانم بگویم: من شک در بقای آن انسان متخصص به یکی از دو خصوصیّت زیدیت و عمرویت در خانه دارم؟ آن انسان اگر متخصّص به خصوصیّت زیدیه باشد، از خانه بیرون رفته است و اگر متخصّص به خصوصیّت عمرویه باشد، قطعا هست. پس چه طور شما شک در بقای انسانی که یک طرف آن زید است و یک طرف آن عمرو است(انسان متخصص به یکی از این دو خصوصیت) در خانه ندارید؟

لذا ایشان می فرماید: در این فرض، قضیۀ متیقنه شما درست است، امّا قضیۀ مشکوکۀ شما نمی تواند با قضیۀ متیقنه تطبیق بکند. آن که شما به آن یقین داشتید، غیر از این است که مشکوکه شماست و مورد تردید شما قرار گرفته است. لذا این جا رکن دوم استصحاب که وجود یک قضیۀ مشکوکۀ متحدۀ با قضیۀ متیقنه باشد، اختلال دارد.

بنای استصحاب کلی مقیّد به وجود خارجی بر مبنای رجل همدانی

و امّا فرض سوم که کانّ یک حالت برزخی دارد: نه کلی معرّا از وجود است و نه کلی متخصص به خصوصیّت، بلکه کلی با قید وجودش در خارج است. البته این معنا که در افراد یک کلی بخواهیم حساب وجود را با حساب تشخّص و تخصّص از هم جدا کنیم و استصحاب را در آن جاری کنیم، مبتنی بر مسلکی است که در منطق و فلسفه ملاحظه فرموده اید که من اجمالا اشاره می کنم و آن این است که آیا نسبت کلی با افرادش مثل نسبت اب واحده نسبت به اولادش می باشد؟ یا آباء متعدده و اولاد متعدده است؟

حرف معروفی هست که به رجل همدانی نسبت داده شده و محققین با آن مخالفت