سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 14 صفحه 435

کرده اند و آن حرف این است که عقیده آن رجل همدانی این است که کلی با وصف اشتراکش در خارج تحقق دارد و با وصف اشتراکش متلبس به لباس وجود است. امّا مشهور در مقابل رجل همدانی می گویند: مسأله این نیست. مثلا در نسبت زید و عمرو، رجل همدانی می گوید: زید و عمرو در یک جهت با هم مشترک هستند و آن وجود الانسان است امّا در جهات شخصیّه و تخصّص به خصوصیات با هم اختلاف دارند. زید دارای یک خصوصیات است، عمرو هم دارای یک خصوصیات. کانّ وقتی که ما زید و عمرو را با هم ملاحظه می کنیم، یک انسان متخصّص با دو خصوصیت داریم. چون وجود آن قدر مشترک که عبارت از حیثیت کلی و حیثیت انسانیت است، وجود واحد است. امّا آن که زید را از عمرو جدا می کند، عبارت از خصوصیات زیدیه و خصوصیات عمرویه است. لذا وقتی که ما بخواهیم زید و عمرو را روی مبنای رجل همدانی توصیف بکنیم، باید بگوییم: «زید و عمرو فردان من الانسان» برای اینکه اینها دیگر در انسانیّت، تعدد ندارند، در انسانیّت دیگر تغایری بینشان وجود ندارد. امّا در جهت فردیت، بین اینها مغایرت وجود دارد لذا باید بگوییم: «زید و عمرو فردان من الانسان.»

امّا روی مبنای رجل همدانی اگر بگوییم: «زید و عمرو انسانان» این تعبیر حقیقتا درست نیست. ما دو تا انسانیّت اینجا نداریم، دو تا حیثیت کلیه تحقق ندارد. حیثیت کلیّۀ انسانیّت، مشترک بین زید و عمرو است. زید و عمرو انسانان نیستند بلکه«زید و عمرو فردان من الانسان» هستند. در نتیجه تمام افراد انسان در یک جهت از نظر وجود، نه از نظر ماهیّت، مشترک هستند و«هو وجود الانسانیّه فی جمیع الافراد» یعنی قدر مشترک بما هو قدر مشترک متلبس به وجود در بین افراد است. جهت امتیازشان هم همان خصوصیات و جهات مشخصّه و مفردۀ این انسانها است.

مقتضای مبنای مشهور در باب کلی خارجی

امّا مشهور که مقابل رجل همدانی هستند می گویند: «زید و عمرو انسانان» و در کلمۀ انسانان هم مسامحه نیست. یعنی کلمۀ انسانان، فردان من الانسان نیست. معنای انسانان، یعنی دو وجود از انسان هستند که انسان موجود در ضمن زید، غیر از انسان موجود در ضمن عمرو است. فکر نکنید که مراد از کلمۀ«غیر»، یعنی ماهیت آنها فرق می کند؛ اینها مثل هم نیستند جهت مشترکه ندارند. انسان موجود در ضمن زید، انسان و انسان موجود