سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 14 صفحه 437

بقا را چگونه این جا مطرح می کنید؟

می توانید بگویید: من شک در بقای انسانیّت متحققۀ در ضمن زید یا عمرو دارم.

می گوییم: شما چنین شکی ندارید، برای اینکه شما یقین دارید که اگر انسانیت متحقق در ضمن زید باشد، آن انسانیت خانه را خالی کرده است و اگر انسانیت، متحقق در ضمن عمرو باشد، آن انسانیت قطعا در خانه باقی است و از خانه بیرون نرفته است. لذا چه طور می توانید بگویید: من شک در بقای انسانیّت متحققۀ در ضمن زید یا متحققۀ در ضمن عمرو در خانه دارم؟ مگر اینکه چشم را ببندید و مسألۀ عرف را پیش بیاورید.

اگر به همان مسألۀ عرفی که من در اول بحث ذکر کردم برگردید، ما حرفی نداریم. اگر چشم را ببندید و مسأله را عرفی کنید و«لا تنقض الیقین بالشک» را طبق آن چه که عرف می فهمد، پیاده بکنید کما اینکه واقع آن هم این طور است، هیچ مانعی ندارد که استصحاب را جاری بکنید. امّا اگر دقت عقلیه را در اینجا مطرح کردید، با دقت عقلیه، قضیۀ متیقنۀ شما درست است که من اجمالا علم دارم به اینکه انسانیت متحققه در ضمن زید یا عمرو در خانه تحقق پیدا کرد. امّا در رابطۀ با شک در بقای آن، نمی توانید یک قضیۀ مشکوکه ای که درست منطبق بر قضیۀ متیقنه بشود، داشته باشید.

(سؤال... و پاسخ استاد): بحث ما با رجل همدانی در این است که آیا کلی با وصف اشتراک در خارج تحقق پیدا می کند یا کلی با وصف اینکه کلی در ضمن هر فردی«مغایر للکلی فی ضمن الفرد الآخر» تحقق پیدا می کند؟ مبنای رجل همدانی، آن مبنا است امّا مبنای مشهور، عبارت از این مبنا است.

پرسش:

1 - اشکال امام(ره) راجع به استصحاب کلی قسم ثانی چیست؟ توضیح دهید.

2 - دلیل امتناع استصحاب کلی معرّا از وجود چیست؟

3 - چرا در در فرض دوم از استصحاب کلی قسم ثانی قضیّۀ مشکوکه نداریم؟

4 - مبنای رجل همدانی را راجع به کلی مقیّد به وجود خارجی توضیح دهید.

5 - مبنای مشهور در باب کلی خارجی چیست؟

6 - آیا طبق مبنای مشهور یا مبنای رجل همدانی، استصحاب کلی قسم ثانی جاری می شود؟ چرا؟