سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 14 صفحه 441

باشیم، روی کلی حساب استصحاب را باز می کنیم، می گوییم: «انی کنت علی یقین بان الانسان کان موجودا فی الدار» و الان شک داریم که انسان موجود در دار هست یا نه، استصحاب بقای انسان را در دار می کنیم. در حقیقت اینجا همان واقعیت وجود انسان در دار برای ما مشکوک است؛ یعنی بین ما و بین واقعیت دار، حجاب وجود دارد لذا استصحاب بقای انسان را در دار جاری می کنیم و آثاری که مترتب بر بقای انسان در دار است، ترتب پیدا می کند.

در نتیجه اگر ما نتوانستیم استصحاب نهار را در شبهۀ مفهومیه، جاری بکنیم که نمی توانیم، لازمه اش این نیست که در ما نحن فیه بگوییم: استصحاب کلی و قسم ثانی به همان ملاک جریان ندارد بلکه هیچ ارتباطی بین اینها وجود ندارد و استصحاب کلی قسم ثانی تا به حال، جریان دارد و این شبهه مانعی از جریان آن نخواهد بود.

این شبهه، شبهۀ مختصری در این باب بود. اما یک شبهه ای که خیلی معروف است و قاعدتا یک مقداری هم وقت ما را خواهد گرفت، شبهۀ عبائیۀ معروفه است که منسوب است به عالم بزرگوار مرحوم سید اسماعیل صدر که از مراجع بوده و جدّ همین شهید صدر معروف است. ایشان یک شبهه ای کرده اند اینجا و چون مثال را عبا قرار داده اند، این شبهه به عنوان شبهۀ عبائیه معروف شده است.

بررسی جریان استصحاب در شبهۀ عبائیه

شبهه، همان طوری که خود ایشان مثال می زند عبارت از این است، می فرماید: اگر من علم اجمالی پیدا کردم به اینکه یا قسمت پائین عبای من نجس شده و یا قسمت بالای عبا نجس شده است. بعد به دنبال این علم اجمالی، طرف پائین عبا را تطهیر کردم به طوری که اگر طرف پائین نجس بود، قطعا نجاستش زائل شد. حالا که طرف پائین عبا شستشو شد، اینجا مصداق استصحاب کلی قسم ثانی می شود برای اینکه اگر آن نجاستی که در عبا حادث شده، در قسمت پائین عبا بوده، آن نجاست به واسطۀ شستشوی من نسبت به پائین عبا قطعا زائل شده و اگر آن نجاست حادثه در بالای عبا بوده، چون من بالای عبا را تطهیر نکردم، قطعا آن نجاست باقی است. پس در این نمی شود تردید کرد که این، یکی از موارد قسم ثانی از اقسام استصحاب کلی است؛ یعنی امر دائر است بین ما هو مقطوع الارتفاع و ما هو مقطوع البقاء. اگر نجاست در قسمت پائین بود، قطعا از