سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 14 صفحه 450

اما در همین علم اجمالی، یک فرض دیگری ما می خواهیم بکنیم. در همین مسألۀ فرش که شما به نحو علم اجمالی یقین دارید که یک قسمتش نجس است، تا زمانی که پای استصحاب پیش نیامده است، عرض کردیم: اگر با مجموع اجزای این فرش ملاقات بشود، می گوییم: آن دست ملاقی نجس است.

اما اگر یک گوشۀ فرش به نحو غیر مشخص، نجس شده است بعد از مدتی شما شک می کنید که آیا این فرش را تطهیر کردید یا نه؟ آیا همان جایی که بطور غیر مشخص، نجس بود الان هم به نجاست خودش باقی است یا تطهیر شد؟ اینجا پای استصحاب نجاست در کار می آید. استصحاب نجاست می گوید: چون شک داری در این که آن نجاست معلومۀ بالاجمال تطهیر شده یا تطهیر نشده، «لا تنقض الیقین بالشک» می گوید:

او به قوّت خودش باقی است. حالا که به قوّت خودش باقی است، اگر شما با این استصحاب با دست مع الرطوبه با تمام قسمتهای فرش ملاقات کردید، آیا این دست نجس است یا نه؟

اینجا نمی توانیم بگوییم: نجس است برای اینکه اینجا پای استصحاب در کار است.

استصحاب به هیچ وجه از مجرای خودش تعدی نمی کند. استصحاب می گوید که آن نجاست معلومۀ بالاجمال به قوّت خودش باقی است. اگر اثری بر آن نجاست معلومۀ بالاجمال بار شده باشد، آن اثر بار می شود مثل این که اگر شما نذر کرده باشید که مثلا تا زمانی که نجاست فرش در آن باقی است مثلا روزی یک درهم صدقه بدهید، باید بدهید.

اما حالا که با دست مع الرطوبه با همۀ اجزای فرش ملاقات کردید، استصحاب دیگر نمی گوید: این دست شما نجس است برای اینکه استصحاب فقط می گوید: آن نجاست معلومۀ بالاجمال به قوّت خودش باقی است. اما حالا که شما با دست با همۀ اجزای فرش ملاقات کردید لا محاله این ملاقات، ملاقات مع النجس است، این«لا محاله» حکم عقل است. استصحاب دیگر اینجا نقشی ندارد.

در آنجایی که استصحاب نباشد مثل فرض قبلی ما، آنجایی که پای علم مطرح است، علم همه چیز را ثابت می کند، لازم، ملزوم، ملازم همه را ثابت می کند، چون علم به لازم، علم به ملزوم است. علم به احد المتلازمین علم به ملازم آخر است. اما اینجا دیگر پای علم مطرح نیست. اینجا جای استصحاب است و استصحاب فقط می گوید: نجاست معلومۀ بالاجمال به قوّت خودش باقی است. اما اینکه اگر شما با همۀ اجزاء ملاقات