سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 14 صفحه 458

استصحاب کلی ندارد.

مثالهای دیگر شبیه شبهۀ عبائیه

برای توضیح مسأله، ایشان دو مثال شبیه همین مورد شبهۀ عبائیه، ذکر می کنند.

می فرمایند: مورد شبهۀ عبائیه، شبیه این دو مثالی است که ما می گوییم. یک مثال این است: اگر می دانیم زید با خصوصیت مشخصۀ زیدی که هیچ تردیدی در او نداریم، در خانه وجود دارد لکن نمی دانیم که آیا زید در ساختمان شرقی خانه سکونت دارد و یا در ساختمان غربی خانه سکونت دارد. علم پیدا کردیم به اینکه یکی از این دو ساختمان ها خراب شد و از بین رفت، در نتیجۀ اگر زید در ساختمان منهدم شده سکونت داشته، قطعا زیر آوار از بین رفته و مرده و اگر در قسمت ساختمان غیر منهدم سکونت داشته، باقی است و هیچ حادثه ای برایش واقع نشده است. پس امر زید دائر بین این دو جهت است که اگر در ساختمان منهدم شده ساکن بوده، قطعا زیر آوار از بین رفته و اگر در ساختمان غیر منهدم شده سکونت داشته، قطعا باقی است و هیچ حادثه ای برای او پیش نیامده است. ما در اینجا چه استصحابی را اجرا می کنیم؟ آیا استصحابی که در اینجا جاری می شود، استصحاب کلی است و یا استصحاب جزئی است؟

بعد می فرماید: بلا اشکال ما استصحاب بقای زید را در خانه جاری می کنیم و استصحاب ما، هیچ عنوان کلی پیدا نمی کند. این تردیدی که ما داریم که آیا زید در جانب غربی بوده و یا در جانب شرقی بوده، مسأله را کلی نمی کند بلکه استصحاب دربارۀ بقای زید در دار جاری می شود که از آن تعبیر به استصحاب جزئی می کنیم، در مقابل استصحاب کلی و ما نحن فیه هم از همین قبیل است.

مثال دومشان این است: اگر سه تا درهم در یک جا وجود داشته باشد که یکی از این سه تا درهم بلا اشکال مربوط به زید است و ملک اوست. بعد یک سارقی یکی از این درهمها را ببرد. بعد از سرقت این سارق، ما شک می کنیم که آیا آن درهمی که متعلق به زید بود، تلف شد و از بین رفت و یا آن درهم، باقی است.

اگر آنچه را که دزد برده، درهم زید باشد، درهم زید قطعا تلف شده، اگر درهم غیر زید باشد، درهم زید قطعا باقی است. پس حالا که تردید داریم، شک می کنیم که«درهم زید هل باق ام تالف»؟ اینجا چه مانعی دارد بقای درهم زید و عدم تلف درهم زید را با