سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 14 صفحه 467

کلی است؟

در فرد مردد درست است که استصحاب جاری می شود لکن جریان استصحاب در فرد مردد، مشروط به این است که قضیۀ متیقنه و قضیۀ مشکوکه، واحد باشد و وحدت قضیتین محفوظ باشد. به همان کیفیتی که حدوث فرد مردد متیقن است، دوامش هم به همان کیفیت، مشکوک باشد. فرق بین قضیۀ متیقنه و قضیۀ مشکوکه در استصحاب فقط همان مسألۀ حدوث و بقا است و الاّ در جهات دیگر، هیچ گونه فرقی نباید بین قضیتین تحقق پیدا بکند و الاّ«لا تنقض الیقین بالشک» صدق نمی کند.

در همین مثال عبا، اگر بخواهیم استصحاب فرد مردد را پیاده کنیم، (همان طوری که روز اول و دوم بحث در این شبهه مطرح شد) اگر مسأله را این طوری فرض کنیم: شما علم اجمالی دارید به اینکه یا قسمت پائین عبا متنجس شده است و یا قسمت بالای عبا متنجس شده است که نجاست مثلا به صورت فرد مردد در اینجا مطرح است. اگر شک بکنید که آن نجاستی که در عبا بود و مردد بین قسمت پائین عبا و قسمت بالای عبا بود، آیا باقی است یا اینکه احتمال می دهید که این عبا را بتمامه شسته باشید و آن نجاست برطرف شده باشد، شک شما در بقای نجاست به صورت فرد مردد، به این صورت است که شما احتمال می دهید این عبا به هیچ وجه شسته نشده باشد و همان نجاست غیر متعیّن به همان صورت باقی باشد و احتمال می دهید که با شستن مجموع عبا، آن نجاست غیر متعیّن زائل شده باشد.

اینجا اگر بخواهید استصحاب فرد مردد را جاری بکنید، هیچ مانعی ندارد برای اینکه هیچ گونه تغایر و اختلافی بین قضیۀ متیقنۀ شما با قضیۀ مشکوکۀ شما، وجود ندارد. شما می توانید این طوری تعبیر بکنید که و الله یکی از دو طرف عبا«کان نجسا» و الان من شک دارم در اینکه یکی از دو طرف عبا که نجس بود، آیا نجاستش باقی است یا نجاستش زائل شده است؟ موضوع و محمول در قضیۀ مشکوکه و قضیۀ متیقنه واحد است بدون هیچ گونه اختلافی، فقط اختلافشان در مسألۀ حدوث و در مسألۀ بقا است که قضیۀ متیقنه مربوط به اصل الوجود است و قضیۀ مشکوکه مربوط به بقا است و الاّ در جهت دیگر اختلافی ندارد. پس در این مثال، استصحاب فرد مردد، هیچ مانعی ندارد.

اما در این مثال شبهۀ عبائیه محل بحث ما، درست است که قضیۀ متیقنۀ شما، عبارت از این بود که یکی از دو طرف پائین و یا قسمت بالای عبا«کان نجسا قطعا» امّا حالا که