سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 14 صفحه 495

رابطۀ با نوع خودش ملاحظه می کند، مثلا زید و عمرو را در رابطۀ با انسان که بسنجیم - که انسان نوع برای زید و عمرو است، - در این رابطه عرف می گوید: انسانیت زید، همان انسانیت عمرو است. تمام الانسان بودن زید، همان تمام الانسان بودن عمرو است و هیچ فرقی بین این دو تا، تمام الانسان از نظر عرف وجود ندارد. لذا اگر اینجا بخواهیم استصحاب را پیاده کنیم، در همین مثالی که می زدیم که«کان زید فی الدار قطعا و خرج عن الدار قطعا» لکن ما احتمال می دهیم که همراه با وجود زید، یا همراه با خروج زید، عمرو وارد دار شده باشد، اگر به عرف مراجعه کنیم، عرف می گوید: قضیۀ متیقنه و مشکوکه در اینجا واحد است«کان تمام الانسان فی الدار و الان بقاء تمام الانسان فی الدار مشکوک» و عرف بین این دو تمام الانسان فرقی و مغایرتی نمی بیند. اگر به حسب ادلۀ عقلیه و نظر عقل هم فرضا یک مغایرتی باشد، ولی با دید عرف، هیچ مغایرتی تحقق ندارد، لذا استصحاب در اینجا جاری است.

تغایر انسان و حیوان از نظر عرف

اما یک قدری که بالاتر برویم؛ ما می دانیم که زید در دار بود و از دار هم خارج شد، لکن احتمال می دهیم که مقارن با وجود زید در دار، یا خروج زید از دار مثلا یک حیوانی کالحمار مثلا در دار آمده است. این را که به عرف القا کنیم و بگوییم: ایها العرف! شما که در باب زید و عمرو، آن حرف را می زدید، آیا این جا هم همین حرف را می زنید؟ آیا اینجا می گویید: «کان الحیوان فی الدار موجودا» زید یکی از این مصادیق حیوان است و حیوان جنس قریب زید است و حمار هم یکی از مصادیق حیوان است؟ ما می خواهیم استصحاب را روی بقاء الحیوان جاری بکنیم و«کان الحیوان فی الدار موجودا» و الان شک داریم که حیوان در دار وجود دارد یا ندارد. تو که استصحاب بقای انسان را جاری می کردی، اینجا هم بیا استصحاب بقای حیوان را جاری کن!

عرف اینجا زیر بار نمی رود برای اینکه عرف منطق و حاشیۀ ملا عبد اللّه نخوانده، عرف نمی گوید که«للحیوان انواع» یکی از انواع حیوان هم انسان است، کما اینکه یکی از انواعش حمار است. عرف این چیزها را نمی فهمد. عرف وقتی که می خواهد به یک کسی اعتراض بکند و تشر بزند، می گوید: تو انسانی یا حیوان؟! انسان را در مقابل حیوان قرار می دهد با اینکه انسان از نظر منطق، نوع من انواع الحیوان، اما عرف این معنا را